Technologia w finansach: automatyzacja i AI

Dynamika inwestycji technologicznych w Polsce stwarza dla funkcji finansowej zarówno szansę, jak i presję, która pogłębiana jest przez szybkie tempo rozwoju gospodarczego kraju i chęć nadążenia firm za rynkiem. Cyfryzacja funkcji finansowej stała się elementem strategii operacyjnej, która bezpośrednio przekłada się na efektywność kosztową, jakość danych i zdolność firmy do szybkiego reagowania na zmiany rynkowe. Równolegle zmienność otoczenia biznesowego sprawia, że wyjątkowo ważna staje się przewidywalność i zarządzanie ryzykiem. W tym środowisku automatyzacja i AI są postrzegane jako rozwiązanie, które z jednej strony powinno usprawniać podstawowe procesy, a z drugiej – oferować zupełnie nowe możliwości, które pozwolą wyróżnić się na rynku.

Zapraszamy do lektury czwartego raportu z cyklu „CFO Pulse” który koncentruje się na tym, jak dyrektorzy finansowi zarządzają wdrożeniami automatyzacji i sztucznej inteligencji w swoich organizacjach, a także jak oceniają zachodzące zmiany. Publikacja została opracowana na podstawie autorskiego badania KPMG w Polsce we współpracy z organizacją ACCA Polska.

Kluczowe wnioski

Strategia danych i analityka coraz częściej leżą w obszarze obowiązków CFO

Dyrektorzy finansowi dawno przestali zajmować się wyłącznie nadzorem nad sprawozdawczością, podatkami i księgowością – dziś oczekuje się, że funkcja finansowa będzie dostarczać rzetelnych danych i wiarygodnych prognoz, możliwych dzięki stosowaniu zaawansowanych technologicznie narzędzi. Co trzeci CFO prowadzi projekty transformacyjne firmy, w tym związane z digitalizacją, a co piąty przykłada coraz większą wagę do analityki predykcyjnej.

Wiele firm nadal planuje automatyzację w sposób punktowy

Jest ona dla nich serią inicjatyw narzędziowych lub lokalnych usprawnień, a nie holistyczną transformacją, która uwzględniałaby płynność całego cyklu działań. Jedynie 17% CFO oceniło potencjał do automatyzacji całego procesu od zamówienia do zapłaty jako wysoki – to stosunkowo niski odsetek w porównaniu do sytuującej się najwyżej księgowości (41%). Jednocześnie brak jasnej strategii digitalizacji funkcji finansowej to najczęstsze wyzwanie dla samego procesu transformacji.

Transformacja cyfrowa finansów nie uda się bez uporządkowania przepływu danych

Za obszary z największym potencjałem do automatyzacji są uznawane te najbardziej podstawowe dla funkcjonowania działu finansowego – procesy transakcyjne i operacyjne, co wskazuje na nadal istniejące braki w tym zakresie. Rozwijające się firmy już poszerzają horyzont transformacji, zajmując się procesami u podstaw – organizacje, które planowały wzrost kosztów operacyjnych, dwukrotnie częściej dostrzegały potencjał do automatyzacji w zakresie pozyskiwania danych (44% takich firm w porównaniu do 22% ogółu).

Wdrożenia AI przynoszą odczuwalne korzyści

Ponad trzy czwarte dużych i średnich organizacji w Polsce zaczęło wdrażać sztuczną inteligencję w funkcji finansowej, w tym najczęściej – w 37% firm – jest ona obecnie na etapie projektów pilotażowych. W miarę zaawansowania wdrożeń liczba wskazywanych korzyści z AI rośnie – firmy, które wdrożyły ją w finansach w szerokim zakresie, najczęściej wskazywały trzy korzyści jednocześnie (41% wobec 27% ogółu). Co istotne, redukcja kosztów operacyjnych dzięki AI (53%) była przez CFO tych firm wskazywana ponad dwukrotnie częściej niż w pozostałych grupach.

Analityka to obszar, od którego organizacje często rozpoczynają implementację AI w funkcji finansowej

Zarówno organizacje wdrażające AI w wąskim, jak i szerokim zakresie wskazywały podobnie często na prognozowanie, analizę danych i planowanie jako obszar wdrożenia AI. Jednocześnie firmy będące dopiero na etapie pilotażu, a także te, które wdrożyły ją jedynie w wybranych procesach, częściej niż grupa z szerokim zakresem implementacji wskazują możliwą korzyść z AI w postaci zwiększenia dokładności prognoz finansowych i planowania.

Organizacje częściej traktują AI jako narzędzie dające nowe możliwości niż usprawniające fundamentalne procesy

Istnieje rozdźwięk między oceną potencjału do automatyzacji a wdrożeniami sztucznej inteligencji – CFO największy potencjał do automatyzacji widzą w procesach transakcyjnych i operacyjnych, podczas gdy implementacja AI dotyczy najczęściej zaawansowanych obszarów analitycznych. Pomimo braku fundamentów organizacje sięgają po sztuczną inteligencję jako narzędzie analityczne, ponieważ w tej roli jest łatwiejsza do wdrożenia i szybciej generuje widoczne efekty.

Potencjał do automatyzacji funkcji finansowej

Dyrektorzy finansowi dużych i średnich organizacji w badaniu KPMG w Polsce i ACCA Polska „CFO Pulse” deklarowali, ile proces zamknięcia trwa w ich firmie. Najczęściej wskazywany był zakres od czterech do sześciu dni, w którym mieściła się połowa organizacji. Szybsze zamknięcie świadczy zwykle o posiadaniu wysokiej jakości systemu ERP, dobrze zorganizowanym obiegu dokumentów w firmie, wypracowanych spójnych standardach danych i procedurach oraz wysokim stopniu automatyzacji księgowości.

Większość (58%) organizacji wskazała na zakres 30-50% udziału czynności manualnych w procesie zamknięcia. Duże firmy cechują się większą automatyzacją niż średnie – jedynie 11% z nich przeprowadza ten proces w większości manualnie w porównaniu do 32% średnich.

Automatyzacja staje się jednym z podstawowych narzędzi, które pozwalają odpowiedzieć na współczesne oczekiwania wobec funkcji finansowej – ma ona być nie tylko efektywna kosztowo i sprawna operacyjnie, ale także przydatna strategicznie, dostarczając rzetelnych danych i wiarygodnych prognoz. Wyniki badania sygnalizują spójny stan dojrzałości automatyzacji, z największym potencjałem do wdrożeń w procesach transakcyjnych i operacyjnych, a dopiero w dalszej kolejności w tych bardziej analitycznych i zarządczych. Wysoki odsetek wskazań CFO na obszar księgowości sugeruje, że w wielu organizacjach automatyzacja podstawowych procesów nie została jeszcze zakończona. Znaczący potencjał w zakresie kosztów i pozyskiwania danych (odpowiednio 26% i 22%) oznacza z kolei, że dla co czwartego działu finansowego głównym problemem może być rozproszenie i fragmentacja danych, a nie brak odpowiedniego narzędzia księgowego.

Firmy, które planowały wzrost kosztów operacyjnych, dwukrotnie częściej dostrzegały potencjał do automatyzacji w zakresie pozyskiwania danych (44% takich firm w porównaniu do 22% ogółu), co pokazuje, że rozwijające się organizacje poszerzają horyzont transformacji, zajmując się procesami u podstaw.

browser_updated

Zapoznaj się z raportem „Technologia w finansach: automatyzacja i AI” i dowiedz się więcej o tym jak dyrektorzy finansowi zarządzają wdrożeniem automatyzacji i sztucznej inteligencji w swoich organizacjach.

Wypełnij formularz i pobierz raport

Sztuczna inteligencja w funkcji finansowej

Wdrożenia AI

Zgodnie z wynikami badania, opublikowanymi w pierwszym raporcie z serii „CFO Pulse”, rozbudowa zdolności w zakresie sztucznej inteligencji jest najczęstszym priorytetem inwestycyjnym funkcji finansowej. Aż 31% respondentów wskazało ją jako jeden z trzech najważniejszych kierunków inwestycji. Niniejszy raport poszerza obraz sytuacji – ponad trzy czwarte dużych i średnich organizacji w Polsce zaczęło już wdrażać sztuczną inteligencję w funkcji finansowej, jednak najczęściej – w 37% firm – jest ona na etapie projektów pilotażowych. Z kolei 8% podmiotów to grupa liderów – firm, w których AI znalazła już szerokie zastosowanie praktyczne w finansach w obszarach takich jak prognozowanie, raportowanie czy analityka.

Analiza najczęstszych obszarów planowanych i rzeczywistych wdrożeń AI pokazuje, że organizacje w Polsce są już w trakcie kolejnej fali digitalizacji finansów, która opiera się na priorytetyzacji inwestycji w narzędzia wspierające prognozy i decyzje. Najwięcej wdrożeń odbywa się w zakresie prognozowania, analizy danych i planowania finansowego (38%), które było wskazywane podobnie często zarówno w grupie o szerokim zakresie implementacji AI w finansach, jak i tej, która ogranicza wdrożenia jedynie do wybranych procesów. Na drugim miejscu uplasowało się zarządzanie należnościami i windykacja (30%). Ponadto więcej niż jedna czwarta firm wykorzystuje AI do kontroli kosztów i analizy odchyleń.

Korzyści z AI

Dyrektorzy finansowi zostali poproszeni o wskazanie maksymalnie trzech najważniejszych w ich ocenie korzyści z implementacji sztucznej inteligencji w finansach – bez względu na to, czy już wdrożyli ją w swojej organizacji. 97% ankietowanych CFO dostrzegało co najmniej jedną korzyść z AI, a im bardziej zaawansowane były wdrożenia w ich organizacji, tym więcej korzyści wskazywali. Firmy oczekują przede wszystkim poprawy produktywności, wzmocnienia kontroli ryzyk i wsparcia w analizach strategicznych, a dopiero w dalszej kolejności traktują AI jako narzędzie raportowe czy wspierające audyt. Najczęściej wskazywane przewagi nie są bezpośrednio związane z efektami pracy konkretnych narzędzi, ale z ich wpływem na inne procesy poprzez oszczędność czasu i zasobów.

Przeszkody w procesie digitalizacji funkcji finansowej

Wskazywane przez dyrektorów finansowych bariery są charakterystyczne dla obecnego momentu transformacji – dotyczyły przede wszystkim zarządzania procesem i niedoboru talentów, a mniejsze znaczenie miały te związane z budżetem czy dopasowaniem odpowiedniej technologii. Zdecydowanie najczęściej deklarowanym problemem był brak jasnej strategii digitalizacji funkcji finansowej (42%), co oznacza, że w wielu firmach transformacja finansów nadal nie jest spójnym programem z jasno określonym celem, priorytetami i odpowiedzialnością biznesową. CFO wskazują także na niedobór pracowników wyspecjalizowanych w zakresie technologii oraz brak spójności danych.

„Tempo zainteresowania automatyzacją i digitalizacją finansów w ostatnich latach szybko rosło, podobnie jak liczba wdrożeń. Zarządy również popierają transformację, co odzwierciedla odsetek jedynie 6% organizacji, które zmagają się z brakiem wsparcia najwyższego kierownictwa w tym zakresie. Jednak wiele organizacji osiągnęło moment, w którym dalszy rozwój cyfryzacji finansów, pomimo szybkiej adopcji AI, może się tymczasowo ustabilizować, gdyż organizacje zderzają się z trudniejszym etapem procesu – bardziej palącą niż dotąd koniecznością ustrukturyzowania już rozpoczętej transformacji. Badanie wyraźnie wskazuje, że w średnich i dużych firmach większym problemem niż brak środków jest brak gotowości organizacyjnej do sensownego wykorzystania inwestycji.

Skoro organizacje mają wysokie ambicje zmian oraz dostępny jest odpowiedni budżet, a opracowanie strategii pozostaje problemem, to kluczem do osiągnięcia celu mogą okazać się odpowiednie kompetencje. To one były przez respondentów wskazywane jako druga najważniejsza bariera. Dyrektorzy finansowi potrzebują jasnego planu rozwoju wewnętrznych talentów i pozyskiwania nowych. Nacisk na to pierwsze jest szczególnie istotny w rzeczywistości, w której AI może przejąć wiele stanowisk specjalistycznych niższego szczebla, przez co organiczna droga nabywania umiejętności będzie częściowo zamknięta. Konieczna jest również rewizja strategii rekrutacji wykwalifikowanych pracowników. Jak wskazuje raport Światowego Forum Ekonomicznego na temat przyszłości rynku pracy, firmy z branży usług finansowych i rynku kapitałowego częściej niż inne planują usuwać z kryteriów zatrudnienia wymogi dotyczące wykształcenia na korzyść tych bazujących na kompetencjach – takie podejście zadeklarowało 28% tych firm w porównaniu do 19% ogółu¹. To przyszłościowy kierunek, który może okazać się właściwy w szeroko pojmowanej funkcji finansowej, bez względu na branżę.”

Dorota Zaremba

Partnerka, Advisory, Szefowa Zespołu SAP

KPMG w Polsce

mail

O badaniu

Raport „Technologia w finansach: automatyzacja i AI” to czwarta publikacja z serii „CFO Pulse” – cyklu ukazującego punkt widzenia osób zarządzających finansami w firmach działających w Polsce. Został opracowany przez KPMG w Polsce na podstawie wyników ankiety przeprowadzonej metodą CATI w listopadzie 2025 roku. W badaniu uczestniczyło 213 respondentów, którzy w swoich organizacjach odpowiadają za funkcję finansową. W grupie dużych firm wszyscy uczestnicy badania pełnili funkcję dyrektora finansowego, natomiast wśród średnich organizacji dyrektorzy finansowi stanowili 38% respondentów, a główni księgowi 62%. Z próby wyłączono małe przedsiębiorstwa i podmioty zatrudniające mniej niż 10 pracowników.