Ulgi i dotacje na transformację energetyczną: nowe możliwości dla biznesu

Transformacja energetyczna to więcej niż OZE

Choć temat transformacji energetycznej w mediach najczęściej kojarzony jest z odchodzeniem od węgla czy wielkoskalową energetyką, w praktyce dotyczy znacznie szerszego spektrum działań. Jak podkreśla Marcin Mańkowski, to proces, który „dotyka niemal każdego obszaru życia gospodarczego – od produkcji, przez dystrybucję energii, po codzienne funkcjonowanie firm”.

Ekspert wyróżnia siedem obszarów, które w świetle programów pomocowych są kluczowe dla transformacji energetycznej:

1. Efektywność energetyczna – modernizacja infrastruktury w kierunku niższego zużycia energii.
2. Redukcja emisji gazów cieplarnianych – wsparcie dla przedsiębiorstw ograniczających emisje CO₂.
3. Wysokosprawna kogeneracja – jednoczesne wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła.
4. Gospodarka odpadami i obieg zamknięty – wykorzystanie odpadów jako surowców wtórnych.
5. Odnawialne źródła energii – m.in. biogazownie, instalacje na biomasę, farmy PV.
6. Infrastruktura energetyczna i magazynowanie energii.
7. Transport nisko- i zeroemisyjny.

W każdym z tych obszarów w 2026 r. dostępne będą – lub dopiero zostaną otwarte – nowe możliwości pozyskania wsparcia.

Efekt zachęty – zasada, która decyduje o być albo nie być dotacji

Jednym z najczęściej pomijanych, a jednocześnie najbardziej kluczowych elementów procesu pozyskiwania dotacji jest tzw. efekt zachęty. „Dotacja ma skłonić przedsiębiorcę do realizacji inwestycji – jeśli firma zacznie ją przed złożeniem wniosku, instytucja oceni, że wsparcie nie jest potrzebne” – wyjaśnia Przemysław Szywacz.

Co to oznacza w praktyce?

• firma nie może podpisywać umów ani zaciągać zobowiązań dotyczących inwestycji przed złożeniem wniosku,
• może natomiast realizować działania przygotowawcze – np. pozyskiwać decyzje środowiskowe, prowadzić analizy, zbierać orientacyjne oferty z rynku.

Jak dodaje Marcin Mańkowski, wiele firm wpada w pułapkę przekonania, że „niewinna” czynność, np. przetarg poprzedzający podpisanie umowy, nie jest traktowana jako rozpoczęcie inwestycji. „Tymczasem już sama procedura wyboru wykonawcy, jeśli ma charakter wiążący, może sprawić, że projekt zostanie uznany za rozpoczęty, a tym samym – pozbawiony prawa do dofinansowania” – mówi.

Przed inwestycją: na co powinna uważać firma?

Eksperci podkreślają, że przygotowanie inwestycji energetycznych zawsze trwa – nierzadko miesiące lub lata. Pozwolenia na budowę, decyzje środowiskowe czy warunki przyłączeniowe potrafią determinować harmonogram całego projektu.

„To, czy firma ma odpowiednie zgody, bywa kryterium zero jedynkowym – bez nich wniosek upada już na początku” – zauważa Przemysław Szywacz. Jednocześnie zbyt wczesne podpisanie dokumentów może złamać zasadę efektu zachęty.

Właśnie dlatego rola doradcy w pierwszej fazie projektu bywa kluczowa: pomaga ustalić, co można zrobić już dziś, a z czym trzeba czekać na otwarcie konkretnego programu.

Innovation Fund: największa szansa dla przemysłu w 2026 roku

Wśród programów, na które przedsiębiorcy powinni zwrócić uwagę na początku 2026 roku, zdecydowanie wyróżnia się Innovation Fund – największy program wsparcia inwestycji energetycznych w całej Unii Europejskiej.

Jak podkreśla Marcin Mańkowski, Innovation Fund jest kierowany przede wszystkim do inwestycji, które:

• są innowacyjne,
• prowadzą do istotnej redukcji emisji CO₂,
• dotyczą produkcji energochłonnej albo kluczowych technologii dla transformacji energetycznej (np. baterii do samochodów elektrycznych, pomp ciepła).

Istotnym wyróżnikiem programu jest to, że projekty muszą być już zaawansowane technologicznie – nie jest to miejsce na pomysły w fazie badań przemysłowych. W grę wchodzą przedsięwzięcia, których koncepcja została potwierdzona i które są gotowe do realizacji inwestycyjnej.

Terminy naborów są bardzo bliskie – szczególnie w obszarze dekarbonizacji ciepła oraz procesów przemysłowych, dlatego przedsiębiorstwa, które dopiero zaczynają myśleć o projekcie, mogą nie zdążyć przygotować pełnej dokumentacji.

Nowe programy: biogaz, biometan i kogeneracja

Eksperci przewidują, że w pierwszej połowie 2026 r. ruszą również nabory dotyczące:

• biogazowni,
• instalacji biometanowych,
• modernizacji lub budowy jednostek kogeneracyjnych.

To szczególnie ważne dla firm z branży spożywczej i rolno spożywczej, które generują odpady organiczne – mogą one stanowić surowiec do produkcji biogazu. W wielu przypadkach inwestycje te pozwalają nie tylko ograniczyć koszty energii, lecz także zwiększyć samowystarczalność energetyczną przedsiębiorstwa.

Dlaczego firmy potrzebują wsparcia ekspertów?

W rozmowie wybrzmiewa wyraźnie, że samo pozyskanie dotacji to zaledwie początek procesu. Kolejnym wyzwaniem jest prawidłowe rozliczenie projektu.

Jak zauważa Marcin Mańkowski, jednym z najczęstszych błędów są zakupy „z wolnej ręki”. „Nawet jeśli firma wskazała konkretne urządzenie we wniosku, nie oznacza to, że może je zakupić bez przeprowadzenia procedur ofertowych. To prosta droga do utraty dofinansowania” – podkreśla.

Dlatego – jak dodaje Przemysław Szywacz – rola doradcy polega nie tylko na opracowaniu wniosku, lecz także na ochronie klienta przed ryzykami, które widać dopiero z perspektywy doświadczenia zdobytego w setkach procesów dotacyjnych. Obejmuje to m.in.:

• ocenę kwalifikowalności projektu,
• rekomendację właściwego programu,
• przygotowanie elastycznego wniosku,
• wsparcie w procedurach zakupowych,
• kontrolowanie spełnienia wszystkich wymogów formalnych i proceduralnych.
  
  

W którą stronę powinni patrzeć przedsiębiorcy?

Z przesłania rozmowy wynika jednoznacznie: rok 2026 otwiera wiele możliwości dla firm, które chcą inwestować w zieloną energię i dekarbonizację. Jednocześnie to czas wymagający czujności, ponieważ błędy proceduralne mogą zniweczyć nawet najlepszy projekt.

Jak podsumowuje Przemysław Szywacz: „Jeżeli przedsiębiorstwo myśli o inwestycjach zmniejszających zużycie energii i emisję CO₂, to teraz jest najlepszy moment, aby ocenić możliwości wsparcia. Warto zrobić to na wczesnym etapie – zanim inwestycja się rozpocznie, ale już wtedy, kiedy możemy zaplanować kluczowe działania”.