Cash-pooling a obowiązki w podatku u źródła pod lupą NSA – kluczowe wnioski z wyroku o sygn. II FSK 471/23

NSA potwierdził stanowisko, zgodnie z którym naliczenie odsetek w systemie cash-poolingu nie powoduje powstania obowiązku w WHT tak długo, jak nie dojdzie do rzeczywistego wykonania zobowiązania. Rzeczywistym wykonaniem zobowiązania jest z kolei zarówno fizyczna zapłata, jak i wcześniejsze kompensaty wynikające z systemu cash-poolingu. 

Sedno sporu w niniejszej sprawie, która trafiła przed NSA, sprowadza się do kwestii określenia:

• momentu powstania obowiązku podatkowego w WHT
• sposobu ustalenia podstawy opodatkowania w WHT

od należności odsetkowych w systemie cash-pooling.

Przypominając podstawowe relewantne regulacje, zgodnie z:

- art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: „ustawa o CIT”) podatek dochodowy z tytułu uzyskanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez nierezydentów przychodów z odsetek ustala się w wysokości 20% przychodów.

- art. 26 ust 1 ustawy o CIT osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne będące przedsiębiorcami, które dokonują wypłat należności z tytułów wymienionych m.in. w art. 21 ust. 1 są obowiązane jako płatnicy pobierać w dniu dokonania wypłaty zryczałtowany podatek dochodowy od tych wypłat.

- art. 26 ust. 7 ustawy o CIT wypłata ta oznacza wykonanie zobowiązania w jakiejkolwiek formie, w tym poprzez zapłatę, potrącenie lub kapitalizację odsetek.

Mając na uwadze powyższe regulacje prawne, we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, który rozpoczął postępowanie, wnioskodawca chciał potwierdzić, że podstawę opodatkowania WHT stanowić powinna kwota faktycznie wypłacanych odsetek, która jest kwotą rzeczywiście zasilającą rachunek Agenta. 

Sprawa dotyczyła polskich spółek kapitałowych (polskich rezydentów podatkowych), które przystąpiły do funkcjonującego w ramach grupy transgranicznego systemu wspólnego zarządzania płynnością finansową, czyli do systemu cash-poolingu. Funkcję agenta systemu cash-poolingu, tzw. Pool Leadera, pełni w nim spółka z siedzibą w Irlandii.

System cash-pooling, do którego przystąpiły polskie spółki, jest systemem cash-poolingu rzeczywistego. Opiera się on na mechanizmie zerowania sald, tj. przenoszeniu całości lub części sald kredytowych (dodatnich) zgromadzonych na rachunkach uczestników na rachunek Agenta, a także pokrywaniu całości lub części sald debetowych (ujemnych) wykazywanych na rachunkach uczestników z rachunku Agenta.

W systemie cash-pooling przyjętym w grupie transfery dokonywane są codziennie, a ich celem jest doprowadzenie rachunku danego uczestnika do salda zerowego. Na koniec każdego dnia roboczego Agent prowadzi wykaz dzienny salda rachunku danego uczestnika. Uczestnikom wykazującym salda dodatnie naliczane są odsetki, a uczestnikom wykazującym salda ujemne naliczane są odsetki na rzecz Agenta. Odsetki naliczane (kalkulowane) są na koniec każdego dnia roboczego, natomiast ich rzeczywiste rozliczenie dokonywane jest w okresach miesięcznych. Suma odsetek należnych Agentowi jest pomniejszana (kompensowana) z sumą odsetek należnych danemu uczestnikowi. W ciągu miesiąca spółka i inni uczestnicy systemu cash-poolingu nie otrzymują informacji o kalkulowanych na bazie dziennej odsetkach.

Nadwyżka salda odsetkowego ujemnego nad dodatnim danego uczestnika jest faktycznie wypłacana na rzecz Agenta. 

W interpretacji indywidualnej z dnia 25 stycznia 2022 r (nr 0114-KDIP2-1.4010.245.2021.2.JC) Dyrektor KIS zakwestionował stanowisko zaprezentowane przez polską spółkę, zgodnie z którym podstawę opodatkowania WHT powinna stanowić jedynie kwota faktycznie wypłacanych odsetek, która jest kwotą rzeczywiście zasilającą rachunek Agenta.

Zdaniem Dyrektora KIS, spółka powinna pobrać WHT od całej kwoty naliczonych (kalkulowanych) odsetek, bez względu na to, czy zostały one wypłacone Agentowi. Jednocześnie Dyrektor KIS  uznał, że polska spółka jako płatnik nie może pomniejszyć podstawy opodatkowania WHT o kwotę odsetek należnych jej od Agenta, nawet jeżeli konto Agenta zasila jedynie różnica pomiędzy wzajemnymi wierzytelnościami.

Spółka nie zgodziła się ze stanowiskiem Dyrektora KIS. Na skutek złożonej skargi, WSA w Warszawie uchylił zaskarżoną interpretację (wyrok z dnia 15 grudnia 2022 r.; sygn. III SA/Wa 797/22; „Wyrok WSA”), jednak nie uznał za zasadne wszystkich zarzutów spółki.

WSA potwierdził, że do podstawy opodatkowania WHT nie należy wliczać odsetek, które zostały jedynie naliczone, ale nie doszło do ich fizycznej wypłaty czy kapitalizacji.

Jednocześnie WSA nie zgodził się z tezą, że podstawę opodatkowania WHT w systemie cash poolingu stanowi jedynie różnica pomiędzy sumą odsetek naliczonych z tytułu generowanego w danym okresie salda ujemnego a sumą odsetek należnych spółce z tytułu utrzymywania salda dodatniego (podejście netto).

WSA uznał, że rozliczenie należności odsetkowych polegające na pomniejszeniu sumy odsetek należnych Agentowi z sumą odsetek należnych spółce – jest niczym innym, jak umownym potrąceniem (kompensatą) wzajemnych wierzytelności odsetkowych. W związku z tym obowiązek podatkowy w podatku u źródła w takiej sytuacji powstaje zarówno w momencie potrącenia (do wysokości wierzytelności niższej), jak również w momencie faktycznej zapłaty (w wysokości stanowiącej różnice kompensowania sald). 

Odmienne stanowisko, zdaniem WSA stanowiłoby niedopuszczalną korzyść podatkową i stawiałoby uczestników systemu cash-poolingu w uprzywilejowanej pozycji względem podmiotów płacących odsetki od pełnej kwoty uzyskanego finansowania.

Wyrokiem z dnia 17 grudnia 2025 r. (sygn. akt II FSK 471/23) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Dyrektora KIS od wyroku WSA, potwierdzając tym samym zaprezentowane powyżej stanowisko.

Co prawda na dzień publikacji niniejszego artykułu uzasadnienie pisemne wyroku NSA nie zostało jeszcze opublikowane, jednak już można pokusić się o pewne podsumowanie. 

Wyrok NSA stanowi kolejny głos w zakresie prawidłowego poboru podatku u źródła w systemie cash-poolingu.

Z jednej strony NSA potwierdził, że samo naliczenie odsetek nie oznacza, że powstaje obowiązek podatkowy w WHT, co jest rozstrzygnięciem korzystnym dla podatników i płatników, którzy w przeciwnym wypadku musieliby na bieżąco kontrolować nie tylko wypłaty odsetek, ale również dzienne salda kont. Z drugiej strony NSA nie przychylił się jednak do koncepcji poboru podatku u źródła jedynie od wyniku kompensaty odsetek ujemnych i dodatnich (podejście netto).

Wyrok NSA należy uwzględnić w ramach przeglądu modelu finansowania w grupie i ewentualnej modyfikacji dotychczasowego podejścia do rozliczeń związanych z systemem cash-poolingu. W związku z koniecznością uwzględnienia w podstawie opodatkowania również kompensat, istotne jest istnienie mechanizmów wymiany informacji, w oparciu o które uczestnicy systemu cash-poolingu będą mogli zrealizować obowiązki podatkowe w Polsce w podatku u źródła.

Wyrok NSA nie wyczerpuje wszystkich wątków związanych z WHT, które sprawiają najwięcej problemów uczestnikom systemu cash-poolingu.  Przede wszystkim w sprawie nie podjęto problematyki ustalenia podatnika w systemie cash-poolingu, co wynikało z jego relatywnie prostej struktury. W praktyce gospodarczej systemy cash-pooling często cechują się znaczącą złożonością rozliczeń, utrudniającą ustalenie podatnika w stosunku do konkretnych należności.

Dodatkowo analizie nie poddawano w tej sprawie możliwości zastosowania zwolnienia odsetkowego, w tym w szczególności spełniania warunku beneficjenta rzeczywistego na poziomie odbiorcy płatności odsetkowych lub możliwości zastosowania koncepcji look-through approach.

W praktyce kwestia ta jest złożona i problematyczna dla płatników i podatników. Przed zastosowaniem preferencji w WHT konieczna jest pogłębiona analiza uwzględniająca m.in. wpływ objaśnień podatkowych z 3 lipca 2025 r. (w sprawie stosowania klauzuli rzeczywistego właściciela dla celów WHT) na aktualną praktykę organów podatkowych.