Look-through approach (LTA) w podatku u źródła po objaśnieniach MF z 2025 r.

Możliwość stosowania koncepcji look-through approach (LTA) w podatku u źródła naznaczona była w ostatnich latach wzlotami i upadkami. Po wydaniu objaśnień WHT z 3 lipca 2025 r., w których koncepcję tę zaakceptowano, temat ten nabiera znowu znaczenia.

Mechanizm LTA pozwala na zastosowanie preferencji w podatku u źródła, gdy bezpośredni odbiorca nie spełnia warunku rzeczywistego właściciela. Należy jednak mieć na uwadze, że wskazane w Objaśnieniach WHT warunki zastosowania LTA sprawiają, że koncepcja ta wymaga ostrożnej, indywidualnej analizy.

Zastosowanie większości zwolnień czy preferencji w podatku u źródła wymaga spełnienia warunku uznania za rzeczywistego właściciela (ang. beneficial owner, dalej: „BO”).

Niezależnie od zastosowanej definicji BO (w rozumieniu międzynarodowym lub krajowym), wymaga ona, by podmiot otrzymujący należność nie był podmiotem pośredniczącym, zobowiązanym do przekazania otrzymanej należności dalej. Co zatem w sytuacjach, gdy okaże się, że odbiorca płatności nie spełnia takiego wymogu i nie może zostać uznany za BO? 

Tu właśnie przychodzi z pomocą koncepcja look-through approach (dalej: „LTA”).

Koncepcja LTA polega na możliwości zastosowania zwolnienia lub obniżonej stawki podatku u źródła w oparciu o status rzeczywistego właściciela płatności podmiotu niebędącego bezpośrednim odbiorcą, znajdującego się dalej w strukturze.

1. Projekt objaśnień podatkowych z 19 czerwca 2019 r.

W 2019 r. Ministerstwo Finansów opublikowało projekt objaśnień dotyczących zasad poboru podatku u źródła. Nie miały one formalnej mocy objaśnień podatkowych w rozumieniu Ordynacji podatkowej, ale w praktyce silnie oddziaływały na podejście organów. W tym projekcie MF po raz pierwszy wprost przewidywał dopuszczenie stosowania look-through approach.

„zasadne jest uznać, że podmioty pośredniczące, a więc te, które co do zasady nie spełniają definicji rzeczywistego właściciela, nie powinny korzystać z uprawnień przyznawanych przez poszczególne UPO. Niemniej jednak z przewidzianych w UPO i prawie Unii Europejskiej (tzn. Dyrektywy PS i IR) mogą korzystać inwestorzy (udziałowcy) z kraju objętego tymi postanowieniami, jeżeli są oni podatnikami w stosunku do otrzymanej należności i spełniają inne warunki przewidziane dla tych uprawnień (np. w określonych sytuacjach posiadają status rzeczywistego właściciela). Rozwiązanie to odpowiada koncepcji znanej pod nazwą „look through approach.”

Po wydaniu objaśnień organy podatkowe zasadniczo akceptowały tę koncepcję, choć nadal budziła ona liczne wątpliwości, zwłaszcza w kontekście zwolnienia z podatku od dywidend (dyrektywa PS) oraz wymogu bezpośredniego posiadania udziałów (akcji).

2. Projekt objaśnień podatkowych z 25 września 2023 r.

W 2023 r. pojawił się kolejny projekt objaśnień MF. Również ten dokument nie miał charakteru wiążącego, ale szybko zaczął kształtować praktykę organów. 

Formalnie podejście look-through approach nie zostało w tym projekcie zanegowane. Jednocześnie jednak, mimo wskazania warunków stosowania LTA, projekt ten przewidywał ograniczony zakres zastosowania tej koncepcji, co w praktyce wystarczyło organom podatkowym, aby istotnie zawęzić możliwość korzystania z niej (skoro, zgodnie z treścią projektu, nie były zobowiązane do jej stosowania).

„[….] stosowanie koncepcji look-through approach (czyli ustalania przez organ podatkowy, kto jest rzeczywistym właścicielem należności w sytuacji, gdy podmiot uzyskujący taką należność nie jest jej rzeczywistym właścicielem) nie znajduje uzasadnienia ani w przepisach ustawy o CIT bądź ustawy o PIT, ani w przepisach Ordynacji podatkowej. […] można i należy uznać, że organy podatkowe nie są - co do zasady - zobowiązane do stosowania tej koncepcji”

Po opublikowaniu tego projektu objaśnień, zaczęły przeważać negatywne interpretacje dotyczące look-through approach. Organy chętnie odwoływały się do sformułowania MF z projektu objaśnień, zgodnie z którym nie są zobowiązane do stosowania tej koncepcji, traktując je jak argument przeciwko stosowaniu LTA.

3. Objaśnienia podatkowe dotyczące stosowania tzw. klauzuli rzeczywistego właściciela dla celów podatku u źródła z 3 lipca 2025 r. (dalej: „Objaśnienia WHT”)

Po dwóch opublikowanych projektach objaśnień, które nigdy nie przerodziły się w formalne objaśnienia podatkowe w myśl przepisów Ordynacji podatkowej, Ministerstwo Finansów w końcu opublikowało Objaśnienia WHT. Tym razem już jako dokument w rozumieniu Ordynacji podatkowej, zapewniający ochronę w przypadku zastosowania się do nich.

W Objaśnieniach WHT szeroko omówiono klauzulę rzeczywistego właściciela oraz koncepcję look-through approach. Część tych wyjaśnień może realnie uporządkować dotychczasowe wątpliwości, natomiast niektóre fragmenty nadal są niejasne i pozostawiają szerokie pole do ich interpretacji.

Najistotniejszą informacją jest to, że w Objaśnieniach WHT Ministerstwo Finansów wprost potwierdziło możliwość stosowania look-through approach. Jednocześnie, w Objaśnieniach WHT wskazano cztery warunki zastosowania LTA.

Mimo zatem, że podejście do możliwości stosowania koncepcji look-through approach wydaje się być dziś zdecydowanie przychylniejsze niż po opublikowaniu projektu objaśnień podatkowych z 2023 r., to skorzystanie z tej koncepcji wymaga uporządkowanego podejścia, w tym w szczególności rzetelnego udokumentowania spełnienia opisanych w Objaśnieniach WHT warunków.

Objaśnienia WHT wskazują cztery warunki, które płatnik powinien zbadać w ramach należytej staranności przed zastosowaniem LTA. Trzeba przy tym zaznaczyć, że to nie jest prosta lista punktów „do odhaczenia”, lecz ramy do analizy konkretnego stanu faktycznego.

Zgodnie z Objaśnieniami płatnik powinien ustalić:

1. Kto jest rzeczywistym właścicielem należności;
2. Czy rzeczywisty właściciel rozpoznaje w swoim kraju przychód podatkowy z tytułu otrzymanej należności;
3. Czy płatności przekazywane w łańcuchu podmiotów są rodzajowo tożsame;
4. Czy spełnione są warunki przewidziane dla danej preferencji podatkowej (dyrektywy PS/IR lub odpowiedniej UPO)

Poniżej omawiamy każdy z tych warunków i wskazujemy, gdzie w praktyce pojawiają się wątpliwości.

1.     Ustalenie BO należności

Pierwszym krokiem przy stosowaniu look-through approach jest ustalenie rzeczywistego właściciela płatności, czyli który podmiot:

1. otrzymuje należność dla własnej korzyści,
2. nie jest zobowiązany do przekazania całości lub części tej należności dalej,
3. prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą.

Jak zwykle, analiza BO może rodzić wiele wątpliwości – zarówno dotyczących otrzymywania należności dla własnej korzyści bądź zobowiązania do przekazywania jej dalej, jak i kryterium rzeczywistej działalności gospodarczej. Jednak w przypadku chęci zastosowania koncepcji LTA – jest to jedna z analiz, jakiej trzeba dokonać.

Podsumowując, ustalenie rzeczywistego właściciela w kontekście LTA to nie tylko kwestia wskazania „podmiotu wyżej w strukturze”, ale szczegółowa analiza tego, kto faktycznie korzysta z płatności i czy prowadzenie przez niego działalności może zostać uznane za rzeczywiste przez polskie organy podatkowe.

2.     Rozpoznanie przychodu przez rzeczywistego właściciela

Zgodnie z drugim warunkiem zastosowania LTA wynikającym z Objaśnień WHT, rzeczywisty właściciel powinien rozpoznawać w swoim kraju przychód podatkowy z tytułu otrzymanej należności.

Na poziomie założenia jest to dość intuicyjne: skoro wskazujemy rzeczywistego właściciela, który korzysta z płatności, powinien on odpowiednio ująć ją w swoim rozliczeniu.

W praktyce pojawia się jednak szereg pytań. Bardzo często w momencie analizy (np. przy sporządzaniu wniosku o wydanie opinii o stosowaniu preferencji dotyczącej zdarzenia przyszłego) do wypłaty jeszcze nie doszło. W takiej sytuacji, w określonych przypadkach, pomocna może okazać się koncepcja tzw. „hipotetycznej LTA”, omówiona w dalszej części tekstu.

Nie jest przy tym jasne, jak organy będą wymagały udokumentowania spełnienia warunku rozpoznania przychodu. Czy wystarczy oświadczenie podmiotu zagranicznego, czy też konieczna będzie np. analiza lokalnych przepisów podatkowych w kraju rzeczywistego właściciela.

Pojawia się również wątpliwość, jak traktować sytuacje, w których przychód jest w danym państwie rozpoznawany w sposób odmienny niż w Polsce (np. w sytuacji lokalnych zwolnień podmiotowych i przedmiotowych).

3.     Tożsamość rodzajowa płatności w łańcuchu

Kolejny warunek dotyczy charakteru płatności. Zgodnie z Objaśnieniami WHT, aby zastosować LTA, płatności przekazywane w łańcuchu podmiotów powinny być rodzajowo tożsame.

W praktyce oznacza to konieczność weryfikacji, czy charakter płatności nie zmienia się na kolejnych poziomach (np. dywidendy pozostają dywidendami, należności licencyjne - licencjami, a nie są wypłacane jako odsetki lub w ramach innych świadczeń).

Jak rozumieć ową „tożsamość”? Wydaje się, że może to również rodzić dalsze pytania, np. czy faktycznie niezbędny jest ten sam tytuł prawny, czy wystarczy zachowanie tożsamego charakteru (traktowania) pod względem ekonomicznym.

4.     Spełnienie warunków dla danej preferencji podatkowej (dyrektywy PS/IR lub odpowiedniej UPO)

Czwarty warunek wymaga, aby, oprócz powyższych, spełnione były warunki właściwej preferencji podatkowej, na którą powołuje się płatnik.

Chodzi tu zarówno o zwolnienia wynikające z ustawy o CIT, implementujące dyrektywy:

• Parent-Subsidiary (PS) - w odniesieniu do dywidend
• Interest-Royalty (IR) - w odniesieniu do odsetek i należności licencyjnych;

lub preferencje przewidziane w odpowiednich umowach o unikaniu podwójnego opodatkowania (UPO).

Co istotne, w Objaśnieniach WHT przyjęto następujące podejście do warunku „bezpośredniego posiadania udziałów”, jeżeli dana preferencja go wymaga:

• w przypadku dyrektyw PS i IR Objaśnienia WHT dopuszczają bardziej elastyczne rozumienie wymogu „bezpośredniego posiadania” udziałów - uznaje się go za spełniony, jeśli każda spółka w łańcuchu kaskadowo posiada udziały w kolejnej spółce wypłacającej (z czym już po wydaniu Objaśnień WHT nie zgodził się WSA w Lublinie);
• w przypadku UPO podejście jest zdecydowanie bardziej rygorystyczne i zależy od treści samej umowy. Niemniej wymóg bezpośredniego posiadania udziałów jest w tym przypadku interpretowany wąsko i uniemożliwia zastosowanie preferencji przy kaskadowym posiadaniu udziałów.

W praktyce oznacza to, że w sytuacji, gdy rzeczywistym właścicielem wypłacanych płatności jest podmiot spoza Unii Europejskiej, zastosowanie LTA może być trudniejsze bądź mniej korzystne.

W stosunku do wcześniejszych projektów objaśnień WHT, w Objaśnieniach WHT z 2025 r. przedstawiono nową koncepcję związaną z look-through approach - możliwość stosowania tzw. hipotetycznego LTA, nazwanego w Objaśnieniach WHT „rozszerzonym zakresem podmiotowym badania warunku rzeczywistego właściciela”.

Chodzi o sytuację, w której płatnik chce zastosować preferencję, ale bezpośredni odbiorca płatności nie spełnia przesłanek rzeczywistego właściciela. W takim przypadku jako rzeczywistego właściciela (BO) można wskazać podmiot znajdujący się dalej w strukturze - mimo że środki nie zostały mu jeszcze faktycznie przekazane i nie wiadomo, czy ani kiedy to nastąpi.

To rozwiązanie brzmi atrakcyjnie, ale jest obudowane szeregiem zastrzeżeń. Przede wszystkim konieczne jest spełnienie wskazanych powyżej warunków „zwykłej LTA”, w tym kaskadowego posiadania udziałów oraz tożsamości płatności w łańcuchu (wyłączony jest wymóg rozpoznania przychodu przez BO w momencie wypłaty – skoro w tym przypadku płatność jeszcze do niego nie dotarła).

Poza tym hipotetyczne LTA działa tylko wtedy, gdy odbiorca płatności i podmiot, do którego ta płatność ma być przekazana mają siedzibę na terytorium objętym tym samym źródłem preferencji w WHT, tj.:

• w przypadku płatności korzystających z preferencji na podstawie dyrektywy IR lub PS - na terytorium UE, EOG i Szwajcarii,
• w przypadku płatności korzystających z preferencji przewidzianych w UPO - w państwie będącym stroną UPO.

Dodatkowe warunki hipotetycznego LTA

Objaśnienia WHT wskazują dwa szczególne warunki, które muszą być spełnione, aby mówić o hipotetycznym LTA.

1.     Po pierwsze – rzeczywisty właściciel ma prawo „żądać” płatności od odbiorcy

Chodzi o to, aby bezpośredni odbiorca płatności działał jak pośrednik względem przyszłej (hipotetycznej) płatności do rzeczywistego właściciela. Objaśnienia odwołują się tu do sytuacji, w której rzeczywisty właściciel może żądać od podmiotu, który uzyskał płatność, aby przekazał ją dalej.

2.     Po drugie – BO może „samodzielnie decydować” o przeznaczeniu płatności

Drugi warunek mówi o tym, że potencjalny BO powinien być traktowany jako rzeczywisty właściciel analizowanej płatności „z poziomu” podmiotu bezpośrednio uzyskującego przychód. W uproszczeniu: BO powinien móc samodzielnie decydować o przeznaczeniu tej płatności, tak jakby „zarządzał” nią z poziomu spółki, która faktycznie ją otrzymała.

Na poziomie praktycznym pojawia się pytanie, jak rozumieć „żądanie przekazania płatności” i „samodzielne decydowanie o przeznaczeniu płatności”. Czy wystarczy ogólne prawo BO jako wspólnika do dywidendy, czy chodzi o bardziej konkretne uprawnienie (np. wynikające z umów), a może konieczne jest posiadanie pełnej kontroli korporacyjnej.

Hipotetyczne LTA - przydatne narzędzie, ale wymagające analizy

Hipotetyczne LTA wydaje się ciekawą koncepcją, gdyż pozwala uwzględnić przyszłe przepływy w analizie look-through approach. Teoretycznie daje możliwość zastosowania preferencji WHT, zanim faktyczna dystrybucja do BO nastąpi.

Koncepcja ta jest jednak dość skomplikowana. Wymaga indywidualnej, szczegółowej analizy konkretnej struktury, dobrego zrozumienia relacji pomiędzy podmiotem pośrednim a BO oraz rzetelnego udokumentowania zarówno spełnienia dodatkowych warunków hipotetycznego LTA, jak i „zwykłych” warunków look-through approach. A jak udokumentować spełnienie tych warunków – w większości przypadków Objaśnienia WHT tego wprost nie wskazują.

Mimo wielu wątpliwości, jedno jest jasne – Objaśnienia WHT formalnie potwierdziły możliwość stosowania look-through approach.

Po publikacji Objaśnień WHT w praktyce orzeczniczej widać stopniową zmianę w podejściu do look-through approach. Sądy administracyjne zaczynają korygować negatywną dla podatników linię opartą na projekcie objaśnień z 2023 r.

Jednocześnie większość spraw rozpoznawanych obecnie przez sądy dotyczy wciąż stanów faktycznych sprzed lipca 2025 r., co oznacza, że Objaśnienia WHT nie zawsze są jeszcze wprost cytowane. Kierunek zmian jest jednak widoczny – odejście od najbardziej restrykcyjnego podejścia z 2023 r. i powolne „oswajanie” na nowo LTA w praktyce.

Niewątpliwie obecna linia MF i orzecznictwo sądów tworzą zdecydowanie lepsze otoczenie do rozmowy o preferencjach w podatku u źródła w oparciu o LTA niż jeszcze kilka lat temu.

Z praktycznego punktu widzenia warto więc ponownie przeanalizować struktury, w których uczestniczą podmioty pośrednie lub bezpośredni odbiorca ma słabą substancję, a przez to trudno przypisać mu status rzeczywistego właściciela.

To dobry moment, aby uporządkować podejście do tematu płatności za granicę i na nowo ocenić, czy oraz w jakim zakresie możliwe jest bezpieczne zastosowanie look-through approach.