Legal Alert: Zmiana dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych

Dyrektywa IED jest kluczowym dokumentem regulującym kwestię zanieczyszczeń z instalacji przemysłowych i dużych gospodarstw prowadzących intensywny chów zwierząt, odpowiedzialnych za około 40% emisji gazów cieplarnianych oraz 20% emisji zanieczyszczeń do powietrza i wody w UE. Dyrektywa IED obowiązuje od blisko 14 lat i do tej pory swoim zakresem obejmowała w szczególności działalność: elektrowni, rafinerii, instalacji do przetwarzania odpadów oraz dużych gospodarstw prowadzących intensywny chów zwierząt.

12 kwietnia 2024 r. Rada UE przyjęła zmienioną Dyrektywę IED oraz Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1244  z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie przekazywania danych środowiskowych z instalacji przemysłowych, ustanowienia Europejskiego Portalu Emisji Przemysłowych oraz uchylenia rozporządzenia (WE) nr 166/2006 („Rozporządzenie IEP”). Nowe przepisy mają za zadanie regulowanie i monitorowanie wpływu działalności przemysłowej na środowisko oraz dalsze ograniczanie emisji przemysłowych do środowiska.

Kluczową zmianą jest rozszerzenie zakresu przedmiotowego Dyrektywy IED na następujące rodzaje działalności:

a)     produkcję baterii lub akumulatorów o zdolności produkcyjnej 15 000 ton rocznie;

b)     wydobycie rud metali;

c)      większą liczbę gospodarstw prowadzących intensywny chów zwierząt tj.

• hodowlę świń o wielkości co najmniej 350 jednostek żywego inwentarza (ang. livestock unit)¹ (dotychczas: 2 000 tuczników lub 750 macior), wyłączeniem działalności hodowlanej prowadzonej w ramach systemów produkcji ekologicznej;

• hodowlę wyłącznie kur niosek o wielkości co najmniej 300 jednostek żywego inwentarza lub wyłącznie innych kategorii drobiu o wielkości co najmniej 280 jednostek żywego inwentarza (dotychczas: 40 000 szt. drobiu);

• hodowlę dowolnej mieszanki świń lub drobiu stanowiącej 380 jednostek żywego inwentarza lub więcej, z wyłączeniem hodowli świń w instalacjach działających w ramach produkcji ekologicznej;

Po dokonaniu przeglądu przez Komisję zakres ten może zostać rozszerzony również na minerały przemysłowe.

W odniesieniu do instalacji obejmujących chów drobiu i trzody chlewnej państwa członkowskie będą mogły ustanowić procedurę rejestracji w miejsce pozwolenia zintegrowanego.

Zmieniona Dyrektywa IED wprowadza również szereg nowych obowiązków administracyjnych i sprawozdawczych, w tym obowiązek wdrożenia systemu zarządzania środowiskowego (EMS) czy obowiązek określania w pozwoleniach zintegrowanych dopuszczalnej wartości efektywności środowiskowej (ang. environmental performance limit value). Doprecyzowano również zasady monitorowania emisji, w tym obowiązek przetwarzania wyników monitorowania przez okres co najmniej 5 lat.

Zgodnie z nowymi przepisami pozwolenia zintegrowane dla instalacji przemysłowych mają być wydawane drogą elektroniczną, za pośrednictwem systemu elektronicznego wydawania pozwoleń (e-pozwolenia), co powinno przyczynić się do uproszczenia i przyspieszenia tej procedury.

Zmieniona Dyrektywa IED zwiększa też uprawnienia społeczeństwa w zakresie udziału w postępowaniach administracyjnych dotyczących wydawania i aktualizacji pozwoleń zintegrowanych. Zarówno pozwolenia te, jak również dane stanowiące podstawę ich wydania czy sprawozdania z kontroli instalacji mają być dostępne publicznie, a zapoznanie się z ich treścią powinno być nieograniczone i bezpłatne. Dodatkowo, państwa członkowskie zostały zobowiązane do zagwarantowania społeczeństwu udziału w postępowaniach odwoławczych dotyczących pozwoleń zintegrowanych, bez względu na fakt, czy uczestniczyli w postępowaniu dotyczącym udzielenia takiego pozwolenia.

Równolegle, na mocy Rozporządzenia IEP przewiduje się utworzenie portalu dotyczącego emisji przemysłowych (ang. Industrial Emission Portal), który ma zastąpić istniejący obecnie Europejski Rejestr Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń (E-PRTR). W portalu znajdą się m.in. informacje dotyczące uwolnień zanieczyszczeń (w tym ze źródeł rozproszonych), dane dotyczące transferów poza miejsce powstania odpadów oraz zanieczyszczeń w ściekach jak również dane dotyczące samych instalacji oraz wykorzystania wody i energii. Dostęp do IEP, podobnie jak w przypadku postępowań w sprawie o wydanie pozwolenia zintegrowanego ma być nieograniczony i bezpłatny. Zgodnie z art. 2 Rozporządzenia IEP celem portalu jest ułatwienie udziału społeczeństwa w podejmowaniu decyzji dotyczących środowiska, a także identyfikacja źródeł zanieczyszczeń przemysłowych, oraz umożliwienie monitorowania zanieczyszczeń przemysłowych w celu przyczynienia się do zapobiegania im oraz ich zmniejszania.

Nowelizacja Dyrektywy IED zbiega się w czasie z rozpoczęciem drugiego cyklu rewizji dokumentów referencyjnych BAT (BREFów), co miało nastąpić począwszy od 2024 r. Efektem tych prac będzie publikacja zaktualizowanych Konkluzji BAT, skutkująca koniecznością aktualizacji pozwoleń oraz dostosowania instalacji do takich nowych wymogów, przy czym w związku ze zmianami w zakresie uzgadniania warunków tych pozwoleń istnieje ryzyko wzrostu uznaniowości w tym zakresie.

Do tej pory w pozwoleniu zintegrowanym organy wskazywały co do zasady maksymalne dopuszczalne normy emisji przewidziane w Konkluzjach BAT. Zmieniona Dyrektywa IED przewiduje obowiązek weryfikacji czy wskazany we wniosku o wydanie pozwolenia zintegrowanego poziom emisji, mógłby być bardziej rygorystyczny.

Dyrektywa IED zobowiązuje nadto właściwe organy do określenia najbardziej rygorystycznych dopuszczalnych wielkości emisji osiągalnych w instalacji przy zastosowaniu najlepszych dostępnych technik (BAT-AEL). W przypadku gdy norma jakości środowiska narzuca bardziej rygorystyczne warunki niż te osiągane przez zastosowanie najlepszych dostępnych technik, pozwolenie winno zawierać dodatkowe środki w celu zmniejszenia przyczyniania się danej instalacji do zanieczyszczenia występującego na danym obszarze, bez uszczerbku dla innych środków, które mogą zostać podjęte w celu zapewnienia zgodności z normami jakości środowiska. Co więcej, w szczególnych przypadkach organ może określić dopuszczalne wielkości emisji wyższe niż BAT-AEL.

W praktyce może to przełożyć się na zwiększenie dopuszczalnych norm emisji. 

Dyrektywa IED przewiduje również utworzenie Centrum Innowacji w Zakresie Transformacji Przemysłowej i Emisji (ang. an innovation centre for industrial transformation and emissions, INCITE), którego zadaniem będzie zbieranie i analiza informacji o innowacyjnych technikach, które przyczyniają się m.in. do zmniejszania zanieczyszczeń, dekarbonizacji i efektywnego gospodarowania zasobami oraz gospodarki obiegu zamkniętego, przy użyciu mniejszej ilości lub bezpieczniejszych chemikaliów, istotnych dla realizacji celów Dyrektywy IED. W skład centrum wejdą m.in. przedstawiciele państw członkowskich, instytucji publicznych i organizacji pozarządowych, instytucji badawczych oraz przedstawiciele branż. Wyniki prac centrum będą miały wpływ na treść dokumentów referencyjnych BAT.

Naruszenie warunków pozwolenia zintegrowanego powodujące bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia ludzkiego lub środowiska, skutkować będzie obowiązkiem niezwłocznego zawieszenia eksploatacji instalacji lub jej części, do czasu usunięcia takiego naruszenia. W przypadku gdy takie naruszenie będzie skutkować oddziaływaniem transgranicznym na zasoby wody pitnej lub infrastrukturę kanalizacyjną – konieczne będzie poinformowanie operatorów sieci wodno-kanalizacyjnej i wszystkich zainteresowanych podmiotów o takim zagrożeniu.

Nowością jest określenie w Dyrektywie IED minimalnej wysokości kary za naruszenie obowiązków dotyczących emisji przemysłowych. Do tej pory obowiązek określenia sankcji, w tym ich wysokości spoczywał wyłącznie na państwach członkowskich. Dyrektywa wskazywała jedynie, że muszą one być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Zgodnie z nowymi przepisami, maksymalna wysokość administracyjnej kary pieniężnej za najpoważniejsze naruszenia dokonane przez podmioty gospodarcze, powinna wynieść co najmniej 3% rocznego obrotu przedsiębiorcy w UE w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia grzywny. Nie wyklucza to nałożenia również sankcji karnej.

Dyrektywa IED przewiduje również wprowadzenie przepisów regulujących prawo dochodzenia przez osoby, których zdrowie ucierpiało, rekompensaty od osób fizycznych lub prawnych naruszających przepisy krajowe, inkorporujące Dyrektywę IED.

Państwa członkowskie mają 22 miesiące na dostosowanie przepisów krajowych do wymogów Dyrektywy IED. Powinno to zatem nastąpić nie później niż do dnia 4 czerwca 2026 r., Z kolei Rozporządzenie IEP będzie bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich od 1 stycznia 2028 r. Tym samym, pierwsze wprowadzenie danych o emisjach do nowego portalu  będzie dotyczyło emisji za rok 2027.

Wdrożenie systemu zarządzania środowiskowego powinno zastąpić najpóźniej do: 1 lipca 2027 r., z tym zastrzeżeniem, że uwzględnienie orientacyjnego planu transformacji w systemie powinno nastąpić nie później niż do 30 czerwca 2030 r.

Z kolei uruchomienie systemu elektronicznego wydawania pozwoleń powinno nastąpić najpóźniej do 31 grudnia 2035 r.

Przedsiębiorcy posiadający pozwolenie zintegrowane na eksploatację instalacji będą mieli 4 lata na aktualizację pozwolenia, licząc od publikacji decyzji w sprawie konkluzji dotyczących BAT, opublikowanych po:

a)     wejściu w życie zmienionej Dyrektywy IED, lub

b)      12 lat od dnia wejścia w życie Dyrektywy IED,

- w zależności od tego co nastąpi szybciej.

W 2028 r. (a następnie co pięć lat) Komisja dokona przeglądu i oceny wdrażania Dyrektywy IED, z uwzględnieniem nowych technik. Ponadto do 2026 r. Komisja musi ocenić, w jaki sposób najlepiej rozwiązać problem emisji pochodzących z chowu bydła i z produktów rolnych wprowadzanych do obrotu w UE.

Nie ulega wątpliwości, że zmiany przyjęte w zrewidowanej Dyrektywie IED będą miały daleko idące skutki dla funkcjonowania licznych branż przemysłu. Z jednej strony wydawanie pozwoleń ma stać się skuteczniejsze i mniej uciążliwe, nastąpi podniesienie jakości sprawozdawczości środowiskowej a dostęp do informacji o zanieczyszczeniach przemysłowych stanie się łatwiejszy. Z drugiej strony jednak zaostrzenie dopuszczalnych poziomów emisji, konieczność dotrzymywania dopuszczalnych wielkości efektywności energetycznej, przy jednoczesnym zwiększeniu skuteczności egzekwowania kar z tytułu naruszenia przepisów z zakresu emisji przemysłowych skutkować będzie koniecznością modyfikacji procesów operacyjnych, w tym wdrożenia nowych technologii, mających na celu dostosowanie działalności do zmienionych wymogów emisyjnych.

¹liczonego według współczynnika przeliczeniowego określonego w Dyrektywie IED