Polska jest obecnie europejskim liderem produkcji baterii, a na świecie zajmujemy drugą pozycję. Choć z jednej strony ich wytwarzanie pomaga napędzać zieloną transformację gospodarczą, to wiąże się również z kosztami środowiskowymi wynikłymi z wydobycia surowców oraz emisjami gazów cieplarnianych. Nowe unijne regulacje stawiają sobie za cel odpowiedź na to wyzwanie – wiązać się jednak będą z nowymi obowiązkami prawnymi.
Czym jest i kogo dotyczy rozporządzenie bateryjne?
W obliczu znacznego postępu technologicznego konieczne stało się zaktualizowanie parametrów wydajności ekologicznej, określonych w Dyrektywie 2006/66/WE Parlamentu Europejskiego i Rady. Dyrektywę zastąpiono rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1542 z dnia 12 lipca 2023 r. w sprawie baterii i zużytych baterii, zmieniającym dyrektywę 2008/98/WE i rozporządzenie (UE) 2019/1020 oraz uchylającym dyrektywę 2006/66/WE. Uzupełnia ono wachlarz propozycji służących upowszechnianiu praktyk gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ) oraz realizacji strategicznego planu działania na rzecz baterii.
Rozporządzenie niesie za sobą istotne następstwa dla zainteresowanych firm, zapewniając większą transparentność i zwiększenie odpowiedzialności w całym łańcuchu wartości. Nowe regulacje obejmują wszystkie podmioty gospodarcze zaangażowane w cykl życia baterii – nie tylko producentów, ale także importerów, dystrybutorów oraz jednostki odpowiedzialne za zbiórkę i przetwórstwo zużytych baterii.
Nowe ramy regulacyjne
Wymagania dotyczące bezpieczeństwa i zrównoważonego rozwoju
Jednym z kluczowych wymogów wprowadzonych na rzecz zmiany klimatu jest zminimalizowanie śladu węglowego w całym cyklu życia baterii. Z tego powodu nałożono obowiązek załączania deklaracji śladu węglowego do baterii przemysłowych nadających się do powtórnego naładowania o pojemności powyżej 2 kWh, do lekkich środków transportu (LMT) oraz do pojazdów elektrycznych. Deklaracja ma zawierać szereg informacji, w tym o ich śladzie węglowym (wynikłym m.in. z pozyskiwania i wstępnego przetwarzania surowców, zasadniczej produkcji wyrobów, dystrybucji, zakończenia eksploatacji i recyklingu) w kilogramach ekwiwalentu dwutlenku węgla na kWh całkowitej energii dostarczonej przez baterię w jej oczekiwanym całym okresie użytkowania.
Celem zapewnienia osiągnięcia unijnych celów dekarbonizacji, dla wspomnianych wyżej rodzajów baterii, wprowadzone zostaną maksymalne progi śladu węglowego w całym ich cyklu życia.
Rozporządzenie stawia za cel zapewnienie wysokiego bezpieczeństwa użytkowników końcowych oraz ochronę środowiska. W związku z tym postanowiono rozszerzyć uprzednio nałożone ograniczenia (rozporządzenie (WE) nr. 1907/2006), poprzez ustanowienie limitów stosowania substancji potencjalnie niebezpiecznych, tj. rtęci, kadmu i ołowiu.
Z uwagi na ograniczony dostęp do kluczowych surowców (kobalt, lit, nikiel czy ołów) do baterii trzeba będzie dołączać dokumentację zawierającą informacje o procentowej zawartości tych pierwiastków odzyskanych z odpadów z wytwarzania baterii lub odpadów pokonsumenckich. Zabieg ten wesprze rozwój gospodarki o obiegu zamkniętym i ograniczy zależność UE od surowców pochodzących z państw trzecich.
Etykietowanie i znakowanie baterii
Rozporządzenie zwraca uwagę na konieczność zapewnienia użytkownikom końcowym wglądu do informacji ogólnych o baterii, dotyczących pojemności, wydajności czy zawartości substancji niebezpiecznych, co umożliwiać będzie podejmowanie świadomych decyzji przy ich zakupie. Informacje te należy zamieszczać na etykietach, a w niedalekiej przyszłości również za pośrednictwem kodów QR.
Zgodność baterii
Podmiot gospodarczy musi wykazać zgodność baterii z wymogami rozporządzenia poprzez opracowanie dedykowanego dokumentu, jakim jest deklaracja zgodności UE oraz umieszczenie na baterii oznakowania CE, tym samym biorąc na siebie odpowiedzialność za ewentualne niedopełnienie wymogów.
Należyta staranność w łańcuchu dostaw
Główne założenia dotyczące należytej staranności odnoszą się m.in. do odpowiedzialności za cały łańcuch dostaw ponoszonej przez podmiot wprowadzający na rynek UE baterie, identyfikowania i zapobiegania ryzykom społecznym i środowiskowym, a także do obowiązku wdrożenia odpowiednich polityk i procedur, które podlegają audytowi i publicznemu raportowaniu.
Rozszerzona odpowiedzialność producenta
Wprowadzane po raz pierwszy na terytorium danego państwa członkowskiego baterie obejmuje rozszerzona odpowiedzialność producenta, która zakłada obowiązek utworzenia bezpłatnych systemów odbioru i zbiórki zużytych baterii, a także osiągnięcie ustalonych celów zbiórki w określonych punktach czasowych.
Cyfrowy paszport baterii
Kluczowym wymogiem rozporządzenia jest wprowadzenie cyfrowego paszportu baterii, który zgromadzi i zapewni łatwy dostęp do wymaganych informacji za pomocą kodu QR, a także pozwoli sprawować kontrolę nad znajdującymi się w Europie bateriami. Sama koncepcja paszportu wynika z europejskiej regulacji na rzecz zrównoważonych produktów (ang. Ecodesign for Sustainable Products Regulation, ESPR), zmieniającej dyrektywę Ecodesign Directive 2009/125/WE, która w celu osiągnięcia neutralności węglowej i utworzenia gospodarki o obiegu zamkniętym, wprowadziła na rynek cyfrowy paszport produktu (ang. Digital Product Passport, DPP). W przypadku baterii do lekkich środków transportu (LMT), każdej baterii przemysłowej o pojemności powyżej 2 kWh oraz baterii do pojazdów elektrycznych nakaz załączenia paszportu będzie obowiązywał od 18 lutego 2027 r.
Co w praktyce powinien zawierać cyfrowy paszport baterii?
W celu umożliwienia dokonania przez konsumentów świadomego wyboru podczas zakupu, wszystkie zainteresowane strony powinny uzyskać wgląd m.in. do informacji dotyczących składu materiałowego, zawartości surowców pochodzących z recyklingu czy deklaracji śladu węglowego. Szczególnie istotne w kontekście gospodarki o obiegu zamkniętym są informacje dotyczące możliwości naprawy, przetwarzania, recyklingu oraz odzyskiwania. Szczegółowy skład, instrukcja demontażu baterii czy sprawozdanie potwierdzające zgodność z wymogami przeznaczona będzie jedynie dla jednostek mających uzasadniony interes, Komisji lub organów nadzoru.
W jaki sposób przygotować się do wdrożenia rozporządzenia?
Objęte regulacją przedsiębiorstwa powinny zainteresować się podniesieniem kompetencji w zakresie szczegółowych zapisów rozporządzenia bateryjnego oraz cyrkularnych praktyk biznesowych. W najbliższych miesiącach czekać je będzie analiza zgodności ich działalności gospodarczej z wymogami rozporządzenia oraz ogólnego poziomu gotowości względem poszczególnych jego zapisów. Będzie to dobrą okazją do identyfikacji luk i ryzyk, umożliwiającej przemyślane przygotowanie kluczowej dokumentacji – w tym cyfrowego paszportu baterii i deklaracji śladu węglowego. Niezbędne – jeśli firma jeszcze tego nie zrobiła – będzie również obliczenie śladu węglowego baterii w całym łańcuchu wartości.
Wszystkie te działania mogą okazać się czasochłonne, a opóźnianie ich realizacji może wiązać się ze wzrostem ryzyk dla przedsiębiorstwa, wynikłych np. z niedostępności ekspertów czy organizacji mogących dokonać analizy luk czy obliczenia śladu węglowego produktu. Zainteresowanie się tematem zgodności z rozporządzeniem bateryjnym pozwoli zredukować to ryzyko i związane z nim koszty – od reputacyjnych po finansowe.
