Είμαστε δίπλα στις ελληνικές οικογενειακές επιχειρήσεις

1. To Family Business Forum της KPMG στην Ελλάδα θα πραγματοποιήσει φέτος την 10η διοργάνωση του. Τι σημαίνει αυτό το σημαντικό ορόσημο για την KPMG;

Όταν το 2015, πριν 10 χρόνια, διοργανώσαμε ως KPMG το 1^ο Family Business Forum, ήταν το πρώτο Συνέδριο στην Ελλάδα αποκλειστικά για θέματα που απασχολούν τις οικογενειακές επιχειρήσεις. Σε εκείνη την πρώτη συνάντηση όλοι οι συμμετέχοντες που εκπροσωπούσαν οικογενειακές επιχειρήσεις από την 1^η έως την 4^η γενιά εκδήλωσαν τον ενθουσιασμό τους για την πρωτοποριακή σκέψη μας, αισθάνθηκαν ότι βρήκαν μία «στέγη» για ευαίσθητα ζητήματα που τους απασχολούν και μας προέτρεψαν να το καθιερώσουμε και να αποτελέσει ένα «θεσμό» για τις οικογενειακές επιχειρήσεις. Και αυτό κάναμε…

Η συμπλήρωση των 10 ετών για το Family Business Forum είναι ένα πολύ ισχυρό  ορόσημο για την KPMG στην Ελλάδα, γιατί ταυτόχρονα σηματοδοτεί και μία δεκαετία συνεργασίας με πολλές σημαντικές Ελληνικές οικογενειακές επιχειρήσεις, μία δεκαετία αξιόπιστης και εχέμυθης υποστήριξης και καθοδήγησης των επιχειρηματικών οικογενειών στην αναζήτηση δημιουργικών και πρακτικών λύσεων. Μία δεκαετία που αφουγκραζόμαστε με ενσυναίσθηση τις ανάγκες τους και θέτουμε στη διάθεσή τους γνώσεις, εμπειρίες και πρακτικές από όλον τον κόσμο σε συνδυασμό πάντα με τη βαθιά γνώση και κατανόηση της ελληνικής κουλτούρας, επιχειρηματικής νοοτροπίας και οικογενειακής ιδιοσυγκρασίας.
 

2. Ποιοι είναι οι βασικοί θεματικοί άξονες και τα ζητήματα που θα απασχολήσουν το επικείμενο 10ο Family Business Forum;

Για το επετειακό μας 10^ο Family Business Forum ετοιμάζουμε μία ξεχωριστή και πλούσια ατζέντα, με εξαιρετικούς Ομιλητές -Ακαδημαϊκούς, Επιχειρηματίες και εξειδικευμένους επαγγελματίες, που μπορείτε να τους παρακολουθήσετε δια ζώσης ή διαδικτυακά. Θα αγγίξουμε πολλά από τα «καυτά» θέματα που απασχολούν τις οικογένειες που επιχειρούν και μέσω παρουσιάσεων, πάνελ και Fireside Chats θα συζητήσουμε και θα αναδείξουμε τις προϋποθέσεις επιτυχίας μίας οικογενειακής επιχείρησης, θέματα διακυβέρνησης και διαδοχής, προετοιμασίας και ανάπτυξης της επόμενης γενιάς,  φορολογικού σχεδιασμού για μετάβαση στη νέα γενιά, διαχείρισης επιχειρηματικών προκλήσεων, ψηφιακού μετασχηματισμού και στρατηγικών ανάπτυξης.
 

3. Θα μας δώσετε κάποια στοιχεία για τους ομιλητές, που θα λάβουν μέρος στις εργασίες του Forum και τα θέματα με τα οποία θα καταπιαστούν;

Το κοινό θα έχει τη μοναδική ευκαιρία να παρακολουθήσει ως Keynote Speaker τον Dr Josh Baron, Senior Lecturer του Harvard Business School, ο οποίος έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα για να μοιραστεί μαζί μας τα 10 μυστικά που εξασφαλίζουν τη μακροζωία και την επιτυχία μίας οικογενειακής επιχείρησης. Επίσης, θα έχουμε  την τιμή και χαρά να υποδεχτούμε στο Συνέδριο τον κ. Αριστοτέλη Παντελιάδη, Πρόεδρο και CEO METRO ΑΒΕΕ και τον κ. Στέφανο Παντελιάδη, Group CEO, OPTIMA για μία εφ ‘ όλης της ύλης συζήτηση σχετικά με την επιχειρηματική διαδρομή τους, την εξαιρετική αναπτυξιακή πορεία του Ομίλου, την επιτυχημένη διαδοχή και αρμονική συνεργασία τους,  τις δομές διακυβέρνησης αλλά και τα σχέδια για το μέλλον και την επόμενη γενιά. Θα ήθελα ακόμα να αναφέρω τη συμμετοχή του Καθηγητή κ. Βασίλη Θεοχαράκη,  Professor of Strategic Marketing, Director of the Centre for Strategic Marketing & Sales, Cranfield School of Management και του κ. Αρμόδιου Γιαννίδη, CEO Vitex A.E, οι οποίοι μαζί με τον Dr Josh Baron και με Συντονιστή τον κ. Παύλο Ευθυμίου, Γενικό Διευθυντή και μέλος Δ.Σ. της Ε.ΕΝ.Ε.,  θα παρουσιάσουν το πολύ ενδιαφέρον case study της Vitex και θα αναλύσουν το επιχειρηματικό μοντέλο που ανέπτυξε η Vitex για να διαχειριστεί την οικονομική κρίση και να θωρακίσει την επιχειρησιακή ανθεκτικότητά της. Επίσης, ένα πάντα επίκαιρο θέμα που απασχολεί τις οικογενειακές επιχειρήσεις είναι ο φορολογικός σχεδιασμός για τη μεταβίβαση της επιχείρησης στη νέα γενιά και θα έχουμε την ευκαιρία να ακούσουμε πολύτιμες συμβουλές από την κυρία Ριάνα Ζαννή, Partner, Tax KPMG στην Ελλάδα.

Σας προτρέπω λοιπόν  να «μείνετε συντονισμένοι» γιατί σύντομα θα έχουμε και άλλες ενδιαφέρουσες ανακοινώσεις…
 

4. Ποιες είναι οι κύριες προκλήσεις για τις οικογενειακές επιχειρήσεις αυτή την στιγμή στην Ελλάδα;

Οι οικογενειακές επιχειρήσεις, όπως άλλωστε όλες οι επιχειρήσεις σήμερα, καλούνται να λειτουργήσουν σε ένα περιβάλλον ιδιαίτερα ευμετάβλητο και ασταθές, με ποικίλες επιχειρηματικές προκλήσεις όπως οικονομική αβεβαιότητα, γεωπολιτικές εξελίξεις, παγκόσμιος εμπορικός πόλεμος, διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα, ψηφιακός μετασχηματισμός και πολλά άλλα.

Επιπλέον όμως των επιχειρηματικών προκλήσεων, οι οικογενειακές επιχειρήσεις καλούνται να διαχειριστούν και πολλά άλλα «ευαίσθητα» ζητήματα που αρκετές φορές επιτείνουν τα προβλήματα. Ένα διαχρονικό ζήτημα, το οποίο όμως αναδύεται πιο επιτακτικά στη σημερινή εποχή,  είναι η εργασία της νέας γενιάς στην επιχείρηση, η  συνεργασία και επιτυχημένη συμπόρευση των 2 γενεών και η προετοιμασία της διαδοχής. Καθώς ωριμάζει το επιχειρείν στην Ελλάδα, αυξάνει ο αριθμός των επιχειρήσεων που θα πρέπει να μεταβεί από την 1^η στη 2^η ή από την 2^η στην 3^η γενιά και επιπλέον αυξάνει και το προσδόκιμο ζωής.  Επίσης σημαντικές προκλήσεις, οι οποίες είναι άμεσα συνυφασμένες με την πολυπρόσωπη και διαγενεακή επιχειρηματικότητα, είναι η ασάφεια των ρόλων και η διαδικασία λήψης αποφάσεων.  Σε πολλές οικογενειακές επιχειρήσεις βλέπουμε να υπάρχει σύγχυση μεταξύ του ρόλου μετόχου, μέλους Διοικητικού Συμβουλίου ή  μέλους της οικογένειας που ασκεί τη διοίκηση ή εργάζεται σε αυτήν και δεν έχει καθοριστεί ποιος μπορεί να λαμβάνει ποια απόφαση. Δεν έχουν προβλεφθεί δομές διακυβέρνησης, δεν υπάρχει σαφής οργανωτική δομή ούτε γραμμές αναφοράς και λογοδοσίας μεταξύ των μελών της οικογένειας. Καθώς όμως η επιχείρηση αναπτύσσεται και η πολυπλοκότητα αυξάνει, το διοικητικό μοντέλο δεν μπορεί να συνεχίσει να περιστρέφεται γύρω από τον Ιδρυτή, αλλά θα πρέπει να εξελιχθεί για να ανταποκριθεί στις νέες αυξημένες απαιτήσεις και να μην διακυβευθεί η επιτυχημένη πορεία της επιχείρησης στο μέλλον.
 

5. Ποια είναι τα πλεονεκτήματα μιας οικογενειακής επιχείρησης σήμερα; Ποια στοιχεία μπορούν να την κάνουν να ξεχωρίσει από τον ανταγωνισμό;

Το κλειδί είναι ο ρόλος της οικογένειας και ο τρόπος που θα ασκήσει τη δύναμη και την επιρροή της στην επιχείρηση. Η οικογένεια μπορεί να προσφέρει στην επιχείρηση σημαντικό ανθρώπινο, κοινωνικό και οικονομικό κεφάλαιο και να αποτελέσει μία σημαντική πηγή ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος. Οι επιτυχημένες οικογενειακές επιχειρήσεις έχουν ισχυρό όραμα και αξίες, διαθέτουν μία μακροπρόθεσμη οπτική, λαμβάνουν αποφάσεις με το βλέμμα στραμμένο στις μελλοντικές γενιές και όχι στα επόμενα τρίμηνα, διακρίνονται για ευελιξία και ταχύτητα στη λήψη αποφάσεων και για την ανθεκτικότητά τους σε περιόδους κρίσεων. Καθώς το όνομα και η φήμη της οικογένειας είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένα με αυτά της επιχείρησης, οι οικογένειες που επιχειρούν δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην ποιότητα προϊόντων και υπηρεσιών, επιδεικνύουν έμπρακτα το ενδιαφέρον τους για την ευημερία των ανθρώπων τους και γενικότερα του κοινωνικού συνόλου και χτίζουν μακροπρόθεσμες σχέσεις εμπιστοσύνης με όλους τους stakeholders - εργαζόμενους, πελάτες, προμηθευτές και συνεργάτες.
 

6. Πως συνεισφέρει η KPMG στην ανάπτυξη των ελληνικών οικογενειακών επιχειρήσεων; Τι περιλαμβάνει το family business consulting που προσφέρετε;

Στην KPMG, μέσω του Family Business Consulting, o στόχος μας είναι να συνδράμουμε τις οικογενειακές επιχειρήσεις στην Ελλάδα να διαχειριστούν τις προκλήσεις που πηγάζουν από την αλληλεπίδραση οικογένειας και επιχείρησης, αναγνωρίζοντας ότι η φύση τους είναι εξ ορισμού διαφορετική από τις υπόλοιπες επιχειρήσεις και απαιτεί μία ξεχωριστή προσέγγιση που λαμβάνει υπόψη το τρίπτυχο οικογένεια, επιχείρηση και ιδιοκτησία. Έχουμε αναπτύξει μία ειδική μεθοδολογία, η οποία έχει σχεδιαστεί ώστε όλοι οι μέτοχοι μίας οικογενειακής επιχείρησης να συμμετέχουν και να τους δίνεται η ευκαιρία να διατυπώνουν τις προσωπικές τους απόψεις. Τους βοηθάμε να  καταλήξουν συναινετικά στη διαμόρφωση του «Οικογενειακού Καταστατικού» τους, ενός «ηθικού συμβολαίου» της οικογένειας,  το οποίο καταγράφει τους κανόνες που η οικογένεια επιθυμεί να ισχύουν στις μεταξύ τους σχέσεις και στις σχέσεις τους με την επιχείρηση και προβλέπει τη θέσπιση των κατάλληλων δομών και μηχανισμών διακυβέρνησης.

Καθοδηγούμε τις οικογενειακές επιχειρήσεις να αποτυπώσουν το κοινό όραμα και τις αξίες τους, να ορίσουν τον τρόπο λήψης των σημαντικών αποφάσεων -από ποια όργανα και με ποια διαδικασία, να αποσαφηνίσουν το ρόλο μετόχων, διοικητικού συμβουλίου και εργαζομένων μελών της οικογένειας, να καθορίσουν κανόνες για τη διαδικασία ένταξης της νέας γενιάς στο δυναμικό της επιχείρησης και την ανάπτυξη και καλλιέργεια των ταλέντων της, να σχεδιάσουν έγκαιρα και δομημένα τη διαδικασία διαδοχής, να ορίσουν ποιος μπορεί να καταστεί μέτοχος και με ποια διαδικασία.  Τα ανωτέρω αποτελούν βασικά θέματα τα οποία θα πρέπει να συζητήσουμε έγκαιρα με μία οικογένεια για να τεθούν γερά θεμέλια που θα στηρίξουν την οικογενειακή επιχείρηση στην επιτυχημένη πορεία της στο μέλλον.
 

7. Είναι δεκτικές οι ελληνικές οικογενειακές επιχειρήσεις στο family business consulting ή παρατηρούνται εμπόδια; Χρειάζεται ακόμη ενημέρωση και εκπαίδευση σχετικά με το ζήτημα;

Είναι αναμφισβήτητα περισσότερο δεκτικές από όσο ήταν στο παρελθόν,  αλλά έχουμε ακόμα δρόμο να διανύσουμε. Το θετικό είναι ότι έχουν αποδώσει οι προσπάθειες ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης τους για τα θέματα αυτά, μέσω των επιτυχημένων Family Business Forum την τελευταία δεκαετία, εξειδικευμένων podcasts στο κανάλι της KPMG Greece στο YouTube και πλήθους δημοσιευμάτων και ερευνών στην ιστοσελίδα μας, στον καθημερινό και περιοδικό τύπο. Είναι επίσης εξαιρετικά σημαντικό και το ιδιαιτέρως θετικό “word of mouth”, καθώς οικογενειακές επιχειρήσεις που έχουν γνωρίσει τις εξειδικευμένες συμβουλευτικές μας υπηρεσίες, γίνονται «πρεσβευτές» και ενθαρρύνουν άλλες επιχειρήσεις να διαχειριστούν τις δικές τους προκλήσεις. Συνεπώς γίνονται αργά αλλά σταθερά βήματα και είμαστε αισιόδοξοι.
 

8. Tι ζητήματα δημιουργεί η ταυτόχρονη συνύπαρξη δυο διαφορετικών γενεών στην διοίκηση μιας οικογενειακής επιχείρησης; Πως ξεπερνιούνται;

Πέραν της ασάφειας των ρόλων, στην οποία αναφέρθηκα προηγουμένως, μία σημαντική πρόκληση είναι η εύρεση ισορροπίας μεταξύ παράδοσης και αλλαγής, που θα επιτρέψει την προσαρμογή στη μεταβαλλόμενη δυναμική της αγοράς και στις σημερινές επιχειρηματικές συνθήκες. Η νέα γενιά έρχεται με ορμή, ενθουσιασμό, νέες απόψεις και οπτικές να φέρει την αλλαγή ενώ η προηγούμενη γενιά είναι περισσότερο προσκολλημένη στη διατήρηση του status quo και θεωρεί ότι θα πρέπει να διατηρήσει τις επιχειρηματικές πρακτικές του παρελθόντος που την οδήγησαν στην επιτυχία. Όμως το κλειδί για τη διατήρηση της επιτυχημένης πορείας είναι να δοθεί χώρος στη νέα γενιά να χρησιμοποιήσει τα δικά της ταλέντα, την εξοικείωσή της με την τεχνολογία και την καινοτομική σκέψη και να της προσφέρει ευκαιρίες να διατυπώσει και να υλοποιήσει τις δικές της επιχειρηματικές ιδέες.  Από την άλλη πλευρά και η νέα γενιά θα πρέπει να αναγνωρίζει και να σέβεται τη σοφία και εμπειρία της προηγούμενης γενιάς και να προσπαθεί να κατανοήσει τη δική της οπτική και συναισθήματα. Εκατέρωθεν σεβασμός και αναγνώριση είναι απαραίτητες προϋποθέσεις μίας επιτυχημένης συνύπαρξης.
 

9. Αν έπρεπε να δώσετε μια και μόνο συμβουλή στις ελληνικές οικογενειακές επιχειρήσεις , ποια θα ήταν αυτή; Τι θα τονίζατε;

Να μην αναβάλλουν τις «δύσκολες» συζητήσεις, ελπίζοντας ότι οι προκλήσεις θα εξαφανιστούν με το πέρασμα του χρόνου. Μαγικές λύσεις δεν υπάρχουν. Αντίθετα η αναβλητικότητα μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τόσο την επιτυχημένη πορεία της επιχείρησης όσο και την αρμονία στην οικογένεια.  Εάν δυσκολεύονται, εάν δεν βρίσκουν τον τρόπο να ανοίξουν τέτοιες ευαίσθητες συζητήσεις, να γνωρίζουν ότι δεν είναι μόνοι τους. Είμαστε δίπλα τους και μπορούμε να τους υποστηρίξουμε.