Chiến lược ứng phó của Việt Nam trước chính sách thương mại và thuế quan của Hoa Kỳ

Chính phủ Việt Nam đã chủ động triển khai các biện pháp nhằm đối phó với những thách thức từ các chính sách thương mại và thuế quan mới của Hoa Kỳ. Với cách tiếp cận đa chiều, bao gồm đàm phán ngoại giao, điều chỉnh kinh tế, đề xuất chiến lược và các biện pháp nội địa, Việt Nam đặt mục tiêu giảm thiểu tác động tiêu cực và duy trì quan hệ thương mại ổn định với Hoa Kỳ.

Đàm phán ngoại giao

Việt Nam đã khởi động các cuộc đàm phán chính thức với Hoa Kỳ nhằm giải quyết vấn đề thuế chống trợ cấp. Phiên đàm phán đầu tiên được lên kế hoạch vào ngày 7 tháng 5 năm 2025. Chính phủ Việt Nam nhấn mạnh chiến lược “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ” nhằm tìm kiếm các giải pháp mang lại lợi ích song phương. Hoạt động ngoại giao này đóng vai trò then chốt trong việc duy trì đối thoại xây dựng và ngăn ngừa leo thang căng thẳng thương mại.

Điều chỉnh kinh tế và chính sách

Để cân bằng thương mại và đáp ứng các quan ngại từ phía Hoa Kỳ, Việt Nam đã cam kết tăng cường nhập khẩu hàng hóa từ Mỹ, bao gồm khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) và máy bay. Đồng thời, Việt Nam đang siết chặt các biện pháp chống gian lận thương mại, đặc biệt là việc trung chuyển hàng hóa Trung Quốc qua Việt Nam để né thuế của Mỹ. Nỗ lực này nhằm nâng cao tính minh bạch trong xuất khẩu và tuân thủ quy định thương mại quốc tế.

Đề xuất chiến lược với Hoa Kỳ

Việt Nam đang thúc đẩy Hoa Kỳ sớm công nhận quy chế kinh tế thị trường, điều này sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ bị áp dụng các biện pháp chống bán phá giá. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đề nghị Hoa Kỳ dỡ bỏ các hạn chế đối với xuất khẩu công nghệ cao sang Việt Nam. Các đề xuất này hướng đến xây dựng một môi trường thương mại cân bằng, công bằng và cùng có lợi.

Biện pháp trong nước

Ở cấp độ nội địa, chính phủ Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách hành chính nhằm nâng cao hiệu quả điều hành và giảm thiểu rào cản thủ tục. Việt Nam cũng tập trung thúc đẩy các ngành công nghệ cao như chất bán dẫn và vi mạch – những lĩnh vực then chốt cho quá trình hiện đại hóa nền kinh tế và tăng cường năng lực cạnh tranh. Thông qua định hướng này, Việt Nam hướng đến đa dạng hóa cơ cấu xuất khẩu và giảm thiểu phụ thuộc vào các thị trường dễ biến động.

Thuế quan dự kiến và những tác động liên quan

Tính đến đầu tháng 5 năm 2025, Hoa Kỳ đã công bố mức thuế đối ứng lên đến 46% đối với hàng nhập khẩu từ Việt Nam và 49% đối với hàng nhập khẩu từ Campuchia. Tuy nhiên, việc triển khai các mức thuế này đã được tạm hoãn đến tháng 7 năm 2025 để tạo điều kiện cho quá trình đàm phán tiếp tục diễn ra. Nếu đàm phán không đạt được kết quả, mức thuế này sẽ chính thức được áp dụng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động xuất khẩu của Việt Nam và Campuchia sang thị trường Hoa Kỳ, đặc biệt trong các lĩnh vực như dệt may, da giày, điện tử và nội thất.

Dự báo sau tháng 6 năm 2025

Nếu không đạt được thỏa thuận nào, mức thuế đối ứng sẽ được thực thi từ tháng 7, làm tăng chi phí đến cảng (landed cost) của hàng hóa Việt Nam và Campuchia tại thị trường Hoa Kỳ. Điều này có thể dẫn đến sự gián đoạn trong chuỗi cung ứng và buộc các doanh nghiệp phải xem xét lại chiến lược thu mua. Doanh nghiệp cần chuẩn bị các phương án ứng phó thông qua việc điều chỉnh giá bán và biên lợi nhuận, rà soát tuân thủ hải quan, đồng thời cân nhắc mở rộng sang các thị trường hoặc cơ sở sản xuất thay thế.

Tác động đối với doanh nghiệp

Các doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị cho những rủi ro tiềm ẩn từ việc áp thuế, với một số chiến lược then chốt như sau:

• Điều chỉnh giá và biên lợi nhuận: Các công ty có thể cần thay đổi chiến lược định giá để duy trì sức cạnh tranh tại thị trường Hoa Kỳ.
• Rà soát tuân thủ hải quan: Việc đảm bảo tuân thủ đúng các quy định hải quan là rất quan trọng nhằm tránh các hình phạt hoặc chậm trễ không cần thiết.
• Tìm kiếm thị trường và cơ sở sản xuất thay thế: Đa dạng hóa thị trường tiêu thụ và cân nhắc chuyển đổi địa điểm sản xuất là cách hiệu quả để giảm thiểu rủi ro từ chính sách thuế mới.

Những thách thức đặt ra

Trong bối cảnh Hoa Kỳ áp mức thuế kỷ lục đối với hàng hóa từ Trung Quốc, nhiều doanh nghiệp đang cân nhắc việc chuyển hoạt động sản xuất sang Việt Nam. Động lực chính của xu hướng này bao gồm: áp lực từ thuế quan, chi phí gia tăng tại Trung Quốc và rủi ro địa chính trị. Tuy nhiên, việc chuyển dịch này kéo theo những thách thức đáng kể, đặc biệt là vấn đề tuân thủ quy tắc xuất xứ.

Tuân thủ quy tắc xuất xứ – Thách thức then chốt

Khi chuyển sản xuất sang Việt Nam, việc đảm bảo sản phẩm được công nhận là có xuất xứ Việt Nam hợp lệ là yếu tố sống còn. Nếu không đạt tiêu chí “chuyển đổi cơ bản”, hàng hóa sẽ bị coi là tái xuất từ Trung Quốc và đối mặt với các biện pháp xử phạt từ hải quan Hoa Kỳ.

Những yêu cầu bắt buộc

• Chuyển đổi cơ bản (Substantial Transformation): Sản phẩm phải trải qua quá trình sản xuất thực sự tại Việt Nam – không chỉ đơn thuần lắp ráp hay đóng gói.
• Giá trị gia tăng: Một tỷ lệ đáng kể giá trị sản phẩm phải được tạo ra tại Việt Nam.
• Hồ sơ rõ ràng: Doanh nghiệp cần lưu trữ đầy đủ hồ sơ về nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất, lao động… để chứng minh tính hợp lệ của xuất xứ.

Những điều cần tránh

• Rủi ro chuyển tải: Chỉ vận chuyển hàng Trung Quốc qua Việt Nam mà không chế biến thực chất sẽ bị coi là gian lận – dễ bị truy cứu và xử phạt.
• Khai báo sai: Việc ghi sai xuất xứ có thể dẫn đến hình phạt nặng, tịch thu hàng hóa, thậm chí là truy tố hình sự.

Giải pháp xử lý thặng dư thương mại:

Xây dựng mô hình kinh doanh và chuỗi cung ứng mới:

Việc Hoa Kỳ áp dụng thuế đối ứng đã tạo ra những thách thức đáng kể cho các doanh nghiệp xuất khẩu tại Việt Nam và Campuchia. Để ứng phó hiệu quả, các doanh nghiệp cần triển khai các chiến lược như: đa dạng hóa thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm, tái cấu trúc chuỗi cung ứng, tăng cường tuân thủ và tối ưu hóa chi phí. Bên cạnh đó, việc chủ động thúc đẩy ngoại giao thương mại và đầu tư vào hệ thống kiểm soát tuân thủ sẽ đóng vai trò then chốt giúp doanh nghiệp duy trì sự ổn định và phát triển bền vững trong bối cảnh chính sách thuế liên tục thay đổi.

Việc chuyển dịch sản xuất từ Trung Quốc sang Việt Nam hoặc Campuchia mở ra cả cơ hội và thách thức. Việt Nam đang sở hữu lợi thế về mức thuế thấp hơn, chi phí lao động cạnh tranh và cơ sở hạ tầng được cải thiện. Tuy nhiên, yếu tố quyết định thành công nằm ở việc đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt quy định về xuất xứ hàng hóa. Doanh nghiệp cần có chiến lược rõ ràng và hệ thống tuân thủ vững chắc để điều hướng hiệu quả trong môi trường thương mại toàn cầu ngày càng phức tạp và giữ vững năng lực cạnh tranh dài hạn.