Premia za kontrolę w CEE: 2016-2025

KPMG po raz pierwszy przeprowadziło pogłębioną analizę wezwań obejmującą region Europy Środkowo-Wschodniej (CEE). Analiza opiera się na wezwaniach ogłoszonych w latach 2016-2025 i odzwierciedla stałe zaangażowanie KPMG w dostarczanie rzetelnych analiz opartych na danych wspierających świadome podejmowanie decyzji przez inwestorów, kadrę zarządzającą oraz pozostałych interesantów.

Kluczowe dane za lata 2016-2025

74%

Odsetek skutecznych wezwań* (w 2025: 58%)

EUR 139m

Średnia arytmetyczna wartości skutecznych wezwań, w których intencją inwestora było przejęcie kontroli nad spółką

14.7%

Premia za kontrolę wyznaczona na podstawie analizy rynku wezwań w regionie CEE w badanym okresie

366

skutecznych wezwań (z wyłączeniem skupu akcji własnych) dotyczących spółek notowanych w regionie CEE (w 2025: 15)

135

wezwań, w których intencją inwestora było przejęcie kontroli nad spółką (w 2025: 10)

* Wszystkie wezwania, które zakończyły się nabyciem akcji.

Czym jest premia za kontrolę?

Premia za kontrolę stanowi nadwyżkę ponad proporcjonalną wartość godziwą udziału kapitałowego w przedsiębiorstwie, którą nabywca jest skłonny zapłacić za uzyskanie pakietu kontrolnego w przejmowanej spółce.

Posiadanie pakietu kontrolnego (bez konieczności posiadania 100% udziałów) może wiązać się z dodatkowymi korzyściami, w tym możliwością:

wpływania na strategiczny kierunek rozwoju organizacji,

podejmowania decyzji dotyczących sprzedaży przedsiębiorstwa,

powoływania i odwoływania członków zarządu oraz ustalania zasad ich wynagradzania,

zarządzania aktywami spółki,

podejmowania decyzji o wypłacie dywidendy.

Na potrzeby porównawcze raport zestawia premie za kontrolę obserwowane w regionie CEE z premiami odnotowanymi w sześciu głównych regionach świata.

„KPMG CEE monitoruje premie za kontrolę w wezwaniach ogłaszanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie już od ponad dwóch dekad. W niniejszym raporcie KPMG CEE po raz pierwszy prezentuje wyniki rozszerzonej analizy obejmującej region Europy Środkowo-Wschodniej. Rozszerzenie zakresu geograficznego poza pojedynczy rynek pozwala spojrzeć na premie za kontrolę z perspektywy regionalnej i umożliwia bardziej kompleksową ocenę podobieństw, różnic oraz trendów występujących na rynkach kapitałowych CEE.

Premie za kontrolę w regionie CEE są nieznacznie niższe niż na rynkach wschodzących oraz istotnie niższe niż premie odnotowywane na wszystkich analizowanych rynkach rozwiniętych. Analiza ogólna potwierdza wyraźną zależność strukturalną: wyższy poziom rozwoju rynku kapitałowego jest zazwyczaj związany z wyższą premią za kontrolę.”

Tomasz Wiśniewski

Partner, Chief Operating Officer, Szef Zespołu Wycen w Europie Środkowo-Wschodniej

KPMG w Polsce

mail
call

Metodologia

Obliczenie premii za kontrolę opiera się na analizie skutecznych wezwań do sprzedaży akcji, w których deklarowaną intencją nabywcy było uzyskanie kontroli nad spółką będącą przedmiotem transakcji.

Dla każdej transakcji premia za kontrolę została obliczona jako mediana procentowych różnic pomiędzy ceną oferowaną za akcje objęte wezwaniem a kursem akcji spółki docelowej obserwowanym w określonym okresie przed ogłoszeniem wezwania. W celu ograniczenia wpływu krótkoterminowej zmienności cen i wartości odstających w analizie zastosowano cztery odrębne obserwacje kursu akcji sprzed dnia ogłoszenia wezwania.

Na podstawie tych obserwacji dla każdej spółki docelowej obliczono cztery indywidualne mediany. Średnia arytmetyczna tych median stanowi końcową wartość premii za kontrolę wykorzystaną w analizie.

Wyniki analizy

Struktura wezwań do przejęcia w latach 2016–2025

* Wszystkie wezwania, które zakończyły się nabyciem akcji.
** Nie wszystkie wezwania zostały uwzględnione w analizie premii za kontrolę.

Badanie KPMG dotyczące wezwań na akcje spółek notowanych na GPW w CEE

Premia za kontrolę w CEE w ujęciu historycznym

Premie za kontrolę w poszczególnych dekadach

Premia względem kursu akcji spółki docelowej na 1 miesiąc przed datą ogłoszenia wezwania

Premie za kontrolę na świecie

Oprócz analizy premii za kontrolę obserwowanych w regionie CEE dokonano również porównania poziomów premii oferowanych na innych rynkach kapitałowych. Regionalne premie za kontrolę zostały obliczone w ujęciu skumulowanym na podstawie wezwań ogłoszonych w latach 2005–2025.

Wyniki wskazują, że w analizowanym okresie premie za kontrolę w Europie Środkowo-Wschodniej pozostawały niższe niż na wszystkich rozwiniętych rynkach uwzględnionych w badaniu. Spośród nich najwyższe poziomy premii za kontrolę obserwowane są nadal w Stanach Zjednoczonych, co odzwierciedla specyficzne cechy tamtejszego rynku, takie jak jego głębokość, płynność oraz konkurencyjność procesów przejęć.

Premie za kontrolę według regionów w latach 2005-2025

W celu zapewnienia spójności i porównywalności między poszczególnymi regionami zastosowano uproszczone i ustandaryzowane podejście obliczeniowe. W odróżnieniu od bardziej szczegółowej, specyficznej dla rynku analizy premii za kontrolę dla regionu CEE przedstawionej we wcześniejszych częściach raportu, porównanie regionalne opiera się na premiach wyznaczonych względem kursu akcji z jednego miesiąca przed datą ogłoszenia wezwania. Takie podejście jest powszechnie stosowane w badaniach akademickich oraz międzynarodowych analizach porównawczych dotyczących premii za kontrolę.

Zastosowanie tej metodologii pozwoliło oszacować premię za kontrolę dla regionu CEE na poziomie 15,4%. Różnica względem szacunku KPMG wynoszącego 14,7% wynika z odmiennych metod doboru danych, w szczególności wykorzystania bazy danych S&P Capital IQ zamiast autorskiego badania uzupełnionego o korekty KPMG.