CEE jako nowe centrum inwestycji obronnych

Europa Środkowo-Wschodnia przeszła w ostatnich latach fundamentalną transformację. Jeszcze niedawno postrzegana jako peryferie europejskiej gospodarki i bezpieczeństwa, stała się dziś centrum operacyjnym wschodniej flanki NATO. Wojna w Ukrainie i rosnąca niepewność geopolityczna dramatycznie przyspieszyły ten proces, redefiniując role poszczególnych państw regionu. Polska, jako największa gospodarka CEE, wyrasta na lidera tej zmiany – nie tylko jako odbiorca nowoczesnych technologii obronnych, ale coraz wyraźniej jako ich współtwórca i eksporter.

Synergia finansowania publicznego, prywatnego kapitału i strategicznej konieczności tworzy w regionie unikalne warunki dla długoterminowego wzrostu przemysłu obronnego i infrastruktury dual-use. Raport KPMG „The Underdog Advantage: Central and Eastern Europe. A Growing Opportunity for Multinational Defence and Security Investments” mapuje te przemiany, wskazując zarówno na przewagi konkurencyjne regionu, jak i na bariery, które wymagają systemowych rozwiązań.

Kluczowe wnioski z raportu

CEE jako nowe centrum strategiczne Europy

Region przestał być jedynie geograficznym buforem – stał się kluczowym obszarem operacyjnym NATO, obejmującym linię od Bałtyku po Morze Czarne. Bliskość wojny w Ukrainie oraz infrastruktura logistyczna nadają mu bezpośrednie znaczenie dla działań militarnych. Polska i Rumunia odgrywają szczególną rolę jako państwa frontowe, konsekwentnie budujące zdolności obronne. To przesunięcie ciężaru strategicznego trwale redefiniuje architekturę bezpieczeństwa w Europie.

Polska jako lider wydatków i modernizacji obronnej

Polska wyróżnia się skalą inwestycji obronnych zarówno w ujęciu procentowym PKB, jak i nominalnym. Ambitne programy modernizacyjne obejmują systemy lądowe, obronę powietrzną, cyberbezpieczeństwo i zdolności morskie. Kraj staje się nie tylko nabywcą zaawansowanych technologii, ale — poprzez wymagania w zakresie transferu technologii i lokalnej produkcji — aktywnie buduje własny, suwerenny potencjał przemysłowy. Wydatki obronne Polski zaplanowane w budżecie na 2026 rok są jednymi z najwyższych w NATO i wynoszą ok. 4,8% PKB.

Silna baza przemysłowa i potencjał skalowania

Region dysponuje rozwiniętą bazą przemysłową oraz jest silnie zintegrowany z łańcuchami dostaw UE. Zakłady produkcyjne mogą być relatywnie szybko przekształcane na potrzeby obronne, co skraca czas reakcji na rosnące zapotrzebowanie. Polska oferuje zaawansowane kompetencje w IT, cyberbezpieczeństwie, produkcji amunicji i systemach bezzałogowych. Infrastruktura współfinansowana ze środków UE systematycznie zwiększa zdolności logistyczne i mobilność wojskową.

Kapitał ludzki jako trwała przewaga regionu

CEE dysponuje dużą pulą wykwalifikowanych specjalistów technicznych, szczególnie w inżynierii i IT. Polska wyróżnia się największą w regionie bazą talentów technologicznych – ponad 600 tys. specjalistów IT – przy kosztach pracy wciąż o 30–50% niższych niż w Europie Zachodniej. Rosnące zapotrzebowanie na specjalistów zaczyna jednak generować presję płacową. Konieczne są dalsze inwestycje w edukację i przekwalifikowanie, by utrzymać tę przewagę w perspektywie długoterminowej.

Konwergencja finansowania publicznego i prywatnego

Rosnące wydatki rządowe na obronność są uzupełniane przez środki unijne oraz kapitał prywatny. Nowa architektura finansowania – obejmująca zarówno fundusze UE, jak i krajowe programy – wspiera przejście od badań i rozwoju do produkcji seryjnej. Polska aktywnie korzysta z tych mechanizmów, przyciągając inwestycje zagraniczne i rozwijając partnerstwa przemysłowe. Efektem jest coraz bardziej zintegrowany ekosystem finansowania sektora obronnego. Stabilność polityczna i regulacyjna wzmacniają wiarygodność inwestycyjną projektów w regionie.

Rosnące znaczenie Ukrainy dla europejskiego ekosystemu obronnego

Ukraina stała się nie tylko polem konfliktu, ale także dynamicznym ośrodkiem innowacji militarnych – szczególnie w obszarze dronów, systemów bezzałogowych i walki elektronicznej. Polska pełni kluczową rolę jako hub logistyczny i partner wspierający produkcję oraz transfer technologii. Integracja Ukrainy z europejskim systemem bezpieczeństwa – nawet bez formalnego członkostwa w NATO – będzie miała długofalowe konsekwencje dla całego ekosystemu obronnego regionu oraz dla wzmacniania bezpieczeństwa i stabilności Europy.

Od zakupów do suwerenności przemysłowej

Transformacja regionu wykracza daleko poza wzrost wydatków obronnych. Fundamentalna zmiana polega na przejściu od modelu zakupowego – polegającego na nabywaniu gotowych systemów od zagranicznych dostawców – do modelu budowania trwałego, krajowego potencjału przemysłowego. Polska jest najlepszym przykładem tej zmiany: programy takie jak HOMAR-K zakładają nie tylko zakup wyrzutni rakietowych, ale budowę krajowych zdolności produkcji precyzyjnej amunicji rakietowej. Podobnie program Orka przewiduje transfer technologii i udział polskiego przemysłu. To systemowe podejście – łączenie zakupów z budową kompetencji – wyróżnia Polskę spośród pozostałych krajów CEE i czyni z niej coraz bardziej dojrzałego partnera w europejskim ekosystemie obronnym.

Infrastruktura podwójnego zastosowania staje się równie ważna jak sprzęt wojskowy. Modernizacja sieci transportowych, portów, energetyki i łączności bezpośrednio zwiększa mobilność wojskową i odporność gospodarek. Polska, dzięki swojemu geograficznemu położeniu i inwestycjom w węzły logistyczne (m.in. w Rzeszowie-Jasionce), pełni funkcję kluczowego korytarza tranzytowego dla wsparcia Ukrainy i operacji NATO. Raport zwraca uwagę, że mobilność wojskowa to nie tylko zobowiązanie polityczne – to problem inżynieryjny wymagający inwestycji, planowania i koordynacji transgranicznej.

Pomimo dynamicznego wzrostu region mierzy się z realnymi barierami. Złożoność i zmienność procedur zamówień publicznych, fragmentacja regulacyjna, niedobory wyspecjalizowanych kadr (szacowany niedobór 250 tys. pracowników w polskim sektorze obronnym do 2035 roku) oraz rygorystyczne przepisy dotyczące eksportu technologii podwójnego zastosowania spowalniają realizację projektów. Dla międzynarodowych firm obronnych oznacza to, że sukces na rynkach CEE zależy nie tylko od potencjału przemysłowego, ale w równym stopniu od sprawności w nawigowaniu w skomplikowanym środowisku regulacyjnym i instytucjonalnym.

Współczesne podejście do bezpieczeństwa coraz wyraźniej przesuwa akcent z tradycyjnych systemów militarnych na integrację infrastruktury cywilnej i obronnej. Infrastruktura podwójnego zastosowania zajmuje dziś jedno z centralnych miejsc w planowaniu bezpieczeństwa. Kategoria dual-use ewoluowała – z technicznego pojęcia funkcjonującego w regulacjach eksportowych stała się pełnoprawnym filarem strategii obronnych. Porty, węzły kolejowe, rurociągi, centra danych czy sieci energetyczne pełnią jednocześnie funkcje cywilne i wojskowe, a ich sprawność bezpośrednio przekłada się na zdolność działania w sytuacjach kryzysowych. Mobilność wojskowa wymaga precyzyjnego planowania inwestycyjnego z myślą o przepływach logistycznych i odporności na zakłócenia. Rosnące znaczenie infrastruktury i technologii dual-use przekłada się również na coraz większe zainteresowanie firm rozwojem oraz sprzedażą produktów znajdujących zastosowanie zarówno w sektorze cywilnym, jak i obronnym.

Polska zajmuje wyjątkową pozycję w europejskiej obronności, zwłaszcza w kontekście wykorzystania infrastruktury podwójnego zastosowania. Nie tylko ze względu na skalę wydatków obronnych – choć planowane na 2026 rok 4,8% PKB to wynik wyjątkowo wysoki nawet na tle wschodniej flanki NATO – lecz także dzięki systemowemu podejściu do kwestii suwerenności przemysłowej. Węzeł logistyczny w Rzeszowie-Jasionce, będący kluczowym korytarzem wsparcia dla Ukrainy, jest doskonałym przykładem tego, jak cywilna infrastruktura lotniskowa może stać się elementem krytycznym dla operacji wojskowych prowadzonych na skalę kontynentalną. Kluczowym pytaniem towarzyszącym wzrostowi wydatków obronnych pozostaje to, czy środki te pozwolą zbudować trwałą krajową bazę przemysłową. „Local content” w polskich zamówieniach zbrojeniowych nie jest dziś wyłącznie hasłem gospodarczym, lecz elementem suwerenności obronnej. W 2025 roku Agencja Uzbrojenia podpisała 96 nowych kontraktów wykonawczych i 50 aneksów na pozyskanie sprzętu wojskowego o łącznej wartości ok. 105 mld zł brutto, z czego znaczna część trafiła za granicę. Przy tak dynamicznie rosnącym portfelu zakupów każda kolejna transza stanowi szansę na wprowadzenie twardszych wymogów przemysłowych i realnego transferu technologii, wykraczającego poza sam montaż końcowy. Polska Grupa Zbrojeniowa oraz rosnący sektor prywatnych firm obronnych rozwijają kompetencje w obszarach o najwyższej wartości strategicznej: produkcji amunicji, systemach bezzałogowych, elektronice, kryptografii i integracji systemów. Najlepszym wskaźnikiem postępu nie jest procent wartości kontraktu pozostający w Polsce, lecz odpowiedź na pytanie, czy po zakończeniu kontraktu kraj jest zdolny samodzielnie produkować, naprawiać, modernizować i rozwijać dany system. Realizowane programy zbrojeniowe będą prowadzić Polskę nie tylko ku zabezpieczeniu zbrojeniowemu, ale i ku suwerenności przemysłowej. Obszarem wymagającym dalszego rozwoju pozostaje dostosowanie ram regulacyjnych – zwłaszcza w zakresie zamówień publicznych i eksportu technologii dual-use – do tempa dojrzewania samych projektów. To naturalny etap dla rynku rozwijającego się tak dynamicznie. Polska dysponuje zarówno ambicją, jak i potencjałem lidera; budowa odpowiednich narzędzi instytucjonalnych stanowi kolejny krok na tej drodze.

Alina Wołoszyn

Partner, Szef Advisory w Polsce i Deal Advisory w Europie Środkowo-Wschodniej

Polska stała się jednym z najważniejszych rynków obronnych w Europie, nie tylko ze względu na rekordowy poziom wydatków, a przede wszystkim dzięki strategii, która za nimi stoi. Tym, co wyróżnia Polskę na tle innych państw o wysokich nakładach na obronność, jest świadome przejście od prostego modelu zakupowego do budowania suwerenności przemysłowej.

Polska realizuje jeden z najbardziej ambitnych programów modernizacji sił zbrojnych w Europie, obejmujący m.in. czołgi K2, armatohaubice K9, Abramsy, samoloty FA-50 i F-35, a także systemy takie jak HOMAR-K i KRAB. Rozbudowa komponentu morskiego obejmuje program okrętów podwodnych Orka oraz fregaty Miecznik. Coraz częściej inicjatywy te wiążą się z transferem technologii oraz lokalizacją produkcji. Równolegle rozwijane są zdolności w zakresie obrony powietrznej i przeciwrakietowej – poprzez systemy Patriot, NAREW oraz PILICA+ – a także zdolności precyzyjnego rażenia, wzmacniane dzięki systemom HIMARS i HOMAR-K, w tym poprzez rozwój krajowej produkcji rakiet.

Jednocześnie rząd oraz Polska Grupa Zbrojeniowa intensywnie rozwijają krajową produkcję zbrojeniową, ze szczególnym naciskiem na produkcję amunicji. Inwestycje w nowe zakłady, łańcuchy dostaw oraz zdolności serwisowe zwiększają potencjał przemysłowy i ograniczają zależność od dostawców zewnętrznych, sygnalizując wyraźny kierunek w stronę większej autonomii przemysłowej w obszarze obronności.

Programy te nie są jedynie projektami zakupowymi – stanowią one plan rozwoju krajowych zdolności produkcyjnych, które wykraczają poza pojedyncze cykle kontraktowe.

Zbieżność zobowiązań w ramach NATO, instrumentów finansowych Unii Europejskiej oraz dojrzałego środowiska inwestycji zagranicznych, tworzy wyjątkowe okno możliwości dla międzynarodowych firm z sektora obronnego. Wejście na rynek polski i szerzej – regionu Europy Środkowo-Wschodniej – wymaga jednak cierpliwości i budowania lokalnych partnerstw. Złożoność regulacyjna, ewoluujące ramy zamówień publicznych oraz rosnące znaczenie udziału przemysłowego sprawiają, że sukces zależy w równym stopniu od sprawnego poruszania się w otoczeniu instytucjonalnym, jak od kompetencji technologicznych.

Iwona Sprycha

Partner, Deal Advisory

KPMG w Polsce

O badaniu

Raport „The Underdog Advantage: Central and Eastern Europe. A Growing Opportunity for Multinational Defence and Security Investments” powstał w ramach praktyki Defence & Security KPMG w Europie Środkowo-Wschodniej, we współpracy z New Strategy Center. Analizą objęto sześć rynków: Polskę, Rumunię, Czechy, Słowację, Węgry oraz Ukrainę.

Badanie łączy analizę ilościową – obejmującą dane makroekonomiczne, przepływy FDI, poziomy wydatków obronnych i alokacje środków unijnych – z analizą jakościową polityk publicznych, strategii obronnych i potencjału przemysłowego. Uzupełnieniem są wywiady eksperckie oraz doświadczenie projektowe KPMG w regionie.

Perspektywa czasowa obejmuje dane z lat 2021–2025 z prognozami do 2026 roku i w wybranych przypadkach do 2035 roku. Raport nie stanowi porady inwestycyjnej. Dane finansowe są szacunkowe i opierają się na publicznie dostępnych źródłach.