EU Inc. – przepisy o jednolitej europejskiej spółce kapitałowej, które mogą zmienić biznes

Trwają prace Parlamentu Europejskiego oraz państw członkowskich nad jednolitym europejskim systemem korporacyjnym. Głównym założeniem jest stworzenie uniwersalnej europejskiej spółki kapitałowej, która będzie pozwalała na prowadzenie transgranicznej działalności gospodarczej od początku jej istnienia - roboczo nazywanej „EU Inc”.

Pomimo nadal trwających prac nad przepisami, już teraz można ocenić je jako pewnego rodzaju „gamechanger”, który może spowodować, że Unia Europejska ponownie stanie się atrakcyjną opcją dla przedsiębiorców. Z drugiej strony jednak, przepisy te mogą stanowić ryzyko prawne w zestawieniu z krajowymi systemami prawnymi.

Geneza potrzeby jednolitych przepisów

Obecnie w Unii Europejskiej („UE”) funkcjonuje 27 systemów prawnych oraz ponad 60 rodzajów spółek kapitałowych. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca działający w kilku krajach UE musi funkcjonować równolegle w wielu odmiennych reżimach korporacyjnych, uwzględniając m.in. różne typy spółek (sp. z o.o., S.A., GmbH, SA, S.p.A. itd.) oraz różne wymogi kapitałowe.

W rezultacie braku jednolitości prawnej prowadzenie transgranicznego biznesu w UE generuje znaczne koszty, jest bardziej czasochłonne, wiąże się z większym ryzykiem prawnym oraz ogranicza swobodę przepływu kapitału. W związku z tym coraz więcej przedsiębiorstw decyduje się na prowadzenie działalności poza UE.

Aby przeciwdziałać tym zjawiskom, Komisja Europejska rozpoczęła prace nad jednolitym zbiorem przepisów korporacyjnych – tzw. „28. systemem prawnym UE” – i przedłożyła Parlamentowi Europejskiemu projekt rozporządzenia wprowadzającego nową formę spółki: EU Inc.

Kluczowe zalety

Przedstawiony przez Komisję projekt rozporządzenia koncentruje się na stworzeniu jednolitej, europejskiej formy spółki kapitałowej, funkcjonującej obok krajowych typów spółek oraz podlegającej bezpośrednio prawu UE.

Projekt obejmuje między innymi:

• ujednolicenie modelu organów i ładu korporacyjnego (zarząd, rada nadzorcza, zasady odpowiedzialności, regulacje dotyczące konfliktu interesów, ochrona wspólników mniejszościowych),
• wspólne reguły dotyczące kapitału oraz udziałów/akcji (w tym uprzywilejowanych i bez prawa głosu) wraz z prawami inwestorów,
• szczegółowe procedury transgranicznej mobilności – przenoszenia siedziby, fuzji, podziałów, przekształceń i konwersji między EU Inc. a spółkami krajowymi.

Kluczowym elementem projektu rozporządzenia jest pełna digitalizacja całego cyklu życia spółki EU Inc. – od jej rejestracji do prowadzenia elektronicznych zgromadzeń wspólników. Ponieważ rejestracja ma odbywać się w pełni elektronicznie, docelowo będzie można założyć EU Inc. w ciągu 48 godzin, przy maksymalnym koszcie 100 euro.

Dodatkowo projekt nie przewiduje wymogu posiadania minimalnego kapitału zakładowego, co ma zachęcić do zakładania innowacyjnych firm oraz start‑upów w UE.

Pełna digitalizacja EU Inc. przewiduje również przeniesienie własności udziałów/akcji całkowicie cyfrowo, bez wymogu zachowania formy notarialnej. Sam transfer udziałów stanie się skuteczny z chwilą wpisu do odpowiedniego systemu prowadzącego rejestr wspólników/akcjonariuszy.

Warto zauważyć, że „28. system prawny” UE będzie dla przedsiębiorców opcją, a nie obowiązkiem – zamiast zastępować dotychczasowe krajowe rozwiązania, pozwoli na wybór, czy założyć spółkę w nowej formule typu EU Inc., czy pozostać przy obecnych krajowych formach prawnych, które nadal będą równolegle funkcjonować jak dotychczas.

Potencjalne ryzyka prawne

Maksymalne uproszczenie i ujednolicenie systemu korporacyjnego poprzez stworzenie EU Inc., może wiązać się z pewnymi zagrożeniami.

• Brak ujednolicenia innych przepisów niż korporacyjne
  Projekt rozporządzenia opisuje jedynie nowe przepisy korporacyjne i nie obejmuje m.in. przepisów podatkowych, upadłościowych czy prawa pracy. W praktyce oznacza to, że pomimo jednolitego systemu korporacyjnego spółki EU Inc. nadal będą zobowiązane do przestrzegania krajowych regulacji w pozostałych obszarach.
• Ryzyko „forum shoppingu”
  Elastyczność proponowanych przepisów może doprowadzić do zjawiska tzw. „forum shoppingu”, czyli świadomego wybierania korzystniejszego systemu prawnego lub jurysdykcji przez przedsiębiorców w celu uzyskania lepszych warunków regulacyjnych, kosztem ochrony innych uczestników obrotu. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorcy mogą budować struktury korporacyjne w oparciu o przepisy unijne w taki sposób, aby były maksymalnie dla nich korzystne. W takich sytuacjach przepisy krajowe zapewniające ochronę prawną w konkretnych przypadkach mogą nie znajdować zastosowania. Na obecnym etapie nie zaprezentowano jednak mechanizmów ochronnych, które ograniczałyby takie ryzyko.
• Postrzeganie EU Inc. jako struktury podwyższonego ryzyka
  Brak wyraźnych mechanizmów ochronnych w przepisach dotyczących EU Inc. może spowodować, że część regulatorów krajowych oraz organów administracji publicznej uzna tę formę spółki za strukturę podwyższonego ryzyka, co w praktyce może oznaczać np. częstsze kontrole.

Kiedy EU Inc. może wejść w życie?

Obecnie Parlament Europejski oraz państwa członkowskie pracują nad poprawkami do projektu przepisów przedstawionego przez Komisję Europejską. Zakłada się, że porozumienie w sprawie ostatecznego brzmienia przepisów zostanie osiągnięte pod koniec 2026 roku.

Projekt przewiduje, że przepisy zaczną realnie obowiązywać dopiero rok po ich oficjalnym wejściu w życie, co oznacza, że zaczną obowiązywać na przełomie 2027 i 2028 roku.

Zakres wsparcia dla Klienta

KPMG Law oferuje kompleksowe wsparcie prawne w obszarze prawa korporacyjnego oraz M&A, obejmujące codzienne funkcjonowanie spółek oraz ich reorganizacje:

• Zakładanie spółek - dobór formy prawnej, przygotowanie umów/statutów, rejestracja w KRS;
• Nadzór właścicielski i ład korporacyjny - bieżąca obsługa korporacyjna oraz doradztwo w zakresie corporate governance, w tym zgodności z dobrymi praktykami spółek handlowych;
• Zmiany struktury i reorganizacje - połączenia, podziały, przekształcenia i inne formy reorganizacji struktur grup kapitałowych;
• Relacje wspólników – opracowanie i negocjowanie umów wspólników;
• Compliance i regulacje - ocena zgodności działań spółek z przepisami prawa handlowego, rynku kapitałowego oraz regulacji sektorowych;
• Przygotowanie i strukturyzacja transakcji - doradztwo przy wyborze optymalnej formy transakcji (asset deal, share deal, reorganizacja grupy, joint venture);
• Due diligence prawne - kompleksowe badanie spółek i przedsiębiorstw (corporate, umowy handlowe, nieruchomości, IP/IT, regulacje sektorowe, compliance);
• Dokumentacja transakcyjna i negocjacje - przygotowanie, analiza i negocjowanie wszelkiej dokumentacji transakcyjnej;
• Zamknięcie transakcji i faza post-closing - koordynacja działań związanych z closingiem (warunki zawieszające, zgody korporacyjne, zgody regulacyjne).