NSA o zwolnieniu dywidendowym: brak rozbudowanej substancji w holdingu to nie „sztuczność”

Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: „NSA”) w wyroku z dnia 2 lutego 2026 r. o sygn. II FSK 1150/25 potwierdził, że posiadanie przez spółkę holdingową ograniczonej substancji nie oznacza automatycznie, że mamy do czynienia ze sztuczną strukturą w rozumieniu art. 22c ustawy o CIT.

NSA w uzasadnieniu ww. wyroku wyraźnie zakwestionował praktykę organów podatkowych polegającą na prostym przekładaniu oceny substancji biznesowej na argumentację dotyczącą sztucznego charakteru struktury bez wykazania jakiegokolwiek sprzecznego z celem dyrektywy Parent-Subsidiary lub art. 22 ust. 4 ustawy o CIT skutku podatkowego oraz bez spełnienia ustawowych przesłanek nadużycia prawa z art. 22c ustawy o CIT.

Ponadto, NSA kolejny raz potwierdził, że zwolnienie przewidziane w art. 22 ust. 4 ustawy o CIT (dalej: „zwolnienie dywidendowe”) nie zawiera wymogu spełnienia przez odbiorcę dywidendy kryteriów rzeczywistego właściciela (a tym samym kryterium rzeczywistej działalności gospodarczej) i efektywnego opodatkowania.

W ostatnich latach organy podatkowe prezentowały stanowisko, zgodnie z którym dla zastosowania zwolnienia dywidendowego z art. 22 ust. 4 ustawy o CIT niezbędne jest spełnienie przez odbiorcę dywidendy kryterium rzeczywistego właściciela, rozumianego zgodnie z definicją zawartą w polskiej ustawie o CIT. Takie podejście skutkuje m.in. szczegółową weryfikacją substancji biznesowej odbiorcy dywidendy z perspektywy polskiej definicji rzeczywistego właściciela.

Zgodnie z art. 4a pkt 29 ustawy o CIT, rzeczywistym właścicielem jest podmiot, który łącznie spełnia następujące warunki:

a) otrzymuje należność dla własnej korzyści, w tym decyduje samodzielnie o jej przeznaczeniu i ponosi ryzyko ekonomiczne związane z utratą tej należności lub jej części,

b) nie jest pośrednikiem, przedstawicielem, powiernikiem lub innym podmiotem zobowiązanym do przekazania całości lub części należności innemu podmiotowi,

c) prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą w kraju siedziby, jeżeli należności są uzyskiwane w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, przy czym przy ocenie, czy podmiot prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą, uwzględnia się charakter oraz skalę działalności prowadzonej przez ten podmiot w zakresie otrzymanej należności („warunek substancji”).

Spory na tle warunku substancji szczególnie często pojawiały się w sytuacjach, gdy odbiorcą dywidend były podmioty holdingowe lub finansowe. W odróżnieniu od spółek o rozbudowanej działalności operacyjnej (np. produkcyjnej), podmioty holdingowe czy finansowe co do zasady charakteryzują się ograniczonym substratem majątkowo‑osobowym.

W istniejących realiach gospodarczych typowe dla takich działalności są m.in. niski poziom zatrudnienia, korzystanie z outsourcingu, zawieranie umów usługowych oraz współdzielenie przestrzeni biurowej z innymi podmiotami (np. w zakresie obsługi księgowej, prawnej, finansowej, marketingowej itp.).

Stosowanie tych samych „operacyjnych” kryteriów oceny warunku substancji do spółek holdingowych prowadziło często organy podatkowe do wniosku, że występowanie w strukturze podmiotu o ograniczonej substancji świadczy o sztucznym charakterze jej struktury.

Kryterium sztuczności struktury

Sztuczność struktury jest argumentem za zastosowaniem klauzuli antyabuzywnej na podstawie art. 22c ustawy o CIT.

Zgodnie z tym przepisem zwolnienia dywidendowego nie stosuje się:

1)     jeżeli skorzystanie ze zwolnienia było sprzeczne w danych okolicznościach z przedmiotem lub celem art. 22 ust. 4 ustawy o CIT,

2)     głównym lub jednym z głównych celów dokonania transakcji lub innej czynności albo wielu transakcji lub innych czynności, a sposób działania był sztuczny.

Powiązanie (pomieszanie) pojęć: substancja, rzeczywisty właściciel, sztuczność

W praktyce organów podatkowych obserwujemy łączenie argumentacji odmawiającej przyznania preferencji w podatku u źródła dwóch odrębnych instytucji prawnych:

• testu rzeczywistego właściciela (w tym oceny warunku substancji),
• przesłanek sztuczności i nadużycia prawa.

Analiza wypowiedzi organów podatkowych i sądów administracyjnych prowadzi do obserwacji, że niejednokrotnie organy podatkowe wywodzą sztuczność transakcji (takiej jak wypłata dywidendy) w przypadku zidentyfikowania ograniczonej substancji u podmiotu otrzymującego dywidendę. Organy przyjmują, że brak substancji po stronie odbiorcy dywidendy niejako automatycznie oznacza sztuczność struktury, zrównując ocenę niespełnienia jednej z przesłanek kryterium rzeczywistego właściciela (warunku substancji) ze sztuczną strukturą.

Można zauważyć, że jest to praktyka obserwowana również w innych jurysdykcjach. Zagraniczne administracje także próbują utożsamiać ograniczoną substancję spółek holdingowych z nadużyciem prawa. Dobitnym przykładem takiego podejścia jest sprawa dotycząca litewskiej spółki, rozstrzygnięta przez TSUE w wyroku C‑228/24 (sprawa Nordcurrent).

TSUE w powyższym wyroku nie zgodził się z podejściem litewskiej administracji, precyzując w tym orzeczeniu zasady oceny nadużycia prawa w kontekście zwolnienia dywidend z podatku u źródła. Trybunał wskazał m.in., że:

• organy podatkowe muszą analizować funkcjonowanie spółki w szerokim horyzoncie czasowym,
• należy uwzględniać wszystkie przesłanki nadużycia, nie tylko brak substancji ekonomicznej,
• konieczne jest badanie realnych korzyści podatkowych na poziomie całej grupy, w tym tego, czy struktura prowadzi do trwałego obniżenia opodatkowania względem scenariusza bezpośredniej wypłaty dywidendy do podmiotu dominującego.

TSUE wyraźnie zaakcentował, że sama obecność cech typowych dla spółek holdingowych nie może być automatycznie utożsamiana z nadużyciem prawa. Konieczne jest wykazanie elementu sztuczności oraz istnienia nieuprawnionej korzyści podatkowej.

Wyrok ten podważa praktykę „mechanicznego” stosowania kryterium substancji jako jedynego wyznacznika nadużycia prawa i wymusza na organach bardziej zniuansowaną, wieloaspektową analizę stanu faktycznego. Powinien też stanowić istotny punkt odniesienia dla polskich sporów WHT (analizowany wyrok NSA po argumentację opartą na tym wyroku TSUE nie sięgał).

Specyfika holdingów w Objaśnieniach WHT

W objaśnieniach z dnia 3 lipca 2025 r. dotyczących stosowania tzw. klauzuli rzeczywistego właściciela dla celów podatku u źródła Ministerstwo Finansów dostrzegło specyfikę spółek holdingowych, wskazując, że:

NSA w komentowanym wyroku zwrócił uwagę na tę specyfikę, wskazując, że działalność spółki jako alternatywnego funduszu inwestycyjnego (RAIF / AIF) z natury rzeczy wiąże się z inną strukturą aktywów i zasobów niż klasyczna spółka operacyjna. 

Kolejnym warunkiem zwolnienia dywidendowego będącym przedmiotem sporu w analizowanej sprawie jest warunek, aby odbiorca dywidendy nie korzystał ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania (wynikający z art. 22 ust. 4 pkt 4 ustawy o CIT).

W przeszłości, organy podatkowe interpretowały ten przepis rozszerzająco – jako wymóg efektywnego opodatkowania dywidend po stronie odbiorcy. Tym samym, warunek ten uznawano za niespełniony, jeżeli odbiorca dywidendy korzystał ze zwolnienia przedmiotowego w państwie rezydencji (np. ze zwolnienia partycypacyjnego w państwie UE).

Podejście to było początkowo aprobowane przez WSA w Lublinie, który rozpatrywał skargi na odmowy wydania opinii o stosowaniu preferencji.

Wydawało się, że spór w tym zakresie powinien zakończyć się w związku z wydaniem interpretacji ogólnej nr DD9.8202.1.2024 Ministra Finansów z dnia 15 listopada 2024 r., opublikowanej w Dzienniku Urzędowym Ministra Finansów w dniu 20 listopada 2024 r. (dalej: „Interpretacja ogólna”), w której jednoznacznie potwierdzono, że warunek „niekorzystania ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów” nie jest naruszany przez fakt korzystania przez odbiorcę dywidendy ze zwolnienia przedmiotowego (np. partycypacyjnego) wynikającego z implementacji Dyrektywy Parent-Subsidiary.

Mimo to organy podatkowe i sądy próbowały ograniczać znaczenie Interpretacji ogólnej do sytuacji zaistniałych po jej opublikowaniu¹. Najnowsze orzecznictwo NSA jednak jednoznacznie wskazuje, że Interpretacja ogólna powinna być uwzględniana także, gdy na moment rozstrzygania sprawy w postępowaniu podatkowym Interpretacja ogólna nie była jeszcze opublikowana².

W analizowanej sprawie spółka Société à responsabilité limitée z siedzibą w Luksemburgu (dalej: „Spółka”) zwróciła się o zwrot WHT od dywidend wypłaconych na jej rzecz przez polskiego płatnika będącego spółką akcyjną.

Spółka jest alternatywnym funduszem inwestycyjnym (AFI), tj. instytucją wspólnego inwestowania, zbierającą aktywa od inwestorów w celu ich lokowania w interesie tych inwestorów zgodnie z określoną polityką inwestycyjną. Wyłącznym przedmiotem działalności Spółki jest lokowanie środków pieniężnych w określone w ustawach i umowie spółki papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe w celu generowania długoterminowego zwrotu z inwestycji.

Naczelnik Lubelskiego Urzędu Skarbowego („Naczelnik LUS”) w decyzji z 16 stycznia 2024 r. (a więc jeszcze przed wydaniem Interpretacji ogólnej i Objaśnień WHT) odmówił Spółce zwrotu WHT.

W ocenie Naczelnika Urzędu Skarbowego, Spółka nie spełniła:

• kryterium rzeczywistego właściciela,
• kryterium efektywnego opodatkowania,

a całą strukturę cechował sztuczny charakter.

Po skardze Spółki Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika LUS, podtrzymując argumentację organu.

Następnie, Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie (dalej: „WSA w Lublinie”), który oddalił skargę uznając ją za bezzasadną.

W uzasadnieniu sąd uznał stanowisko organów za prawidłowe, konkludując, że Spółka nie spełnia warunków zwolnienia dywidendowego oraz jest elementem sztucznej struktury.

Co istotne, organ podatkowy oraz WSA oparły tezę o sztuczności struktury, w której występuje Spółka, na ocenie jej substancji w ramach badania spełnienia przez Spółkę kryterium rzeczywistego właściciela.

Uznanie, że w analizowanej sprawie struktura Spółki ma charakter sztuczny, zostało poparte stwierdzeniem, że Spółka nie posiada wystarczającego substratu majątkowo‑osobowego, tj. nie dysponuje odpowiednimi zasobami majątkowymi oraz kadrowymi adekwatnymi do skali i rodzaju prowadzonej działalności, w szczególności:

• nie posiada własnego pomieszczenia (korzysta na zasadzie współdzielenia z innymi podmiotami z biura zlokalizowanego w Luksemburgu),
• nie posiada rzeczowego majątku, a największym składnikiem aktywów Spółki są udziały kapitałowe w polskich spółkach zależnych,
• nie zatrudnia pracowników, korzystając z usług podmiotów zewnętrznych w zakresie obsługi Spółki,
• dokumenty dotyczące prowadzenia spraw spółki mogą być podpisywane przez pełnomocników,
• dyrektorzy spółki pełnią analogiczne funkcje w kilkudziesięciu innych spółkach.

W związku z powyższym, organy podatkowe oraz WSA w Lublinie doszły do wniosku, że Spółka:

• jedynie pośredniczy między właścicielami a polskimi spółkami zależnymi,
• organizacyjnie i finansowo jest instrumentem "w rękach" innego podmiotu,
• faktycznie realizuje zamierzenie ekonomiczne innego podmiotu według reguł ustanowionych i kontrolowanych przez ten inny podmiot.

W zakresie wymogu efektywnego opodatkowania dywidend, WSA w Lublinie doszedł do wniosku, że Interpretacja ogólna nie znajduje zastosowania. Sąd przyjął, że Interpretacja ogólna może mieć znaczenie jedynie dla określenia skutków zastosowania się do niej, a zatem w odniesieniu do sytuacji zaistniałych po jej opublikowaniu. 

Od wyroku WSA w Lublinie Spółka złożyła skargę kasacyjną do NSA, która została uwzględniona w wyroku. z lutego tego roku. Niedawno opublikowane zostało uzasadnienie do tego wyroku, które wydaje się doniosłe dla przyszłej praktyki / argumentacji w podobnych sprawach.

NSA w uzasadnieniu do tego wyroku:

• odwołał się do utrwalonej linii orzeczniczej NSA, zgodnie z którą warunkiem skorzystania ze zwolnienia dywidendowego nie jest posiadanie przez uzyskującego dochody z dywidendy statusu rzeczywistego właściciela,
• wskazał, że w niniejszej sprawie należy zastosować wnioski z Interpretacji ogólnej w zakresie rozumienia spełnienia warunku zwolnienia z opodatkowania,
• stwierdził, że samo utworzenie spółki o charakterze holdingowym, jak też związanej z nią struktury o określonym typie i charakterystyce, nie świadczy samo w sobie, że w danym przypadku zostały spełnione przesłanki z art. 22c ustawy o CIT,
• zwrócił uwagę, że konkluzje organów i WSA są jedynie opisem modelu funkcjonowania spółki holdingowej / funduszu inwestycyjnego, typowego w realiach gospodarczych, a nie dowodem na „fikcyjność” czy „sztuczność” struktury w rozumieniu art. 22c ustawy o CIT,
• brak biura czy własnych pracowników nie przesądza o tym, że dana struktura służy wyłącznie nadużyciu zwolnienia podatkowego,
• przypomniał, że Spółka wskazywała (a organy nie odniosły się merytorycznie do tego argumentu), że identyczny efekt podatkowy zostałby osiągnięty, gdyby zamiast luksemburskiej spółki holdingowej utworzono polską spółkę holdingową - taka okoliczność podważa tezę, że mamy do czynienia z „nadużyciem” specyficznie związanym z wyborem jurysdykcji zagranicznej.

Co szczególnie istotne z perspektywy analizowania warunku sztuczności, NSA stwierdził, że organy podatkowe nie wykazały, aby:

• skorzystanie przez Spółkę ze zwolnienia dywidendowego pozostawało w sprzeczności z celem dyrektywy Parent-Subsidiary,
• głównym lub jednym z głównych celów utworzenia czy utrzymywania struktury było uzyskanie nieuzasadnionej korzyści podatkowej,
• sposób działania Spółki był „sztuczny” w rozumieniu art. 22c CIT, tj. oderwany od realiów gospodarczych i niemający innego uzasadnienia niż korzyść podatkowa.

W konsekwencji NSA uchylił zarówno wyrok WSA w Lublinie, jak i decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.

Wyrok NSA o sygn. II FSK 1150/25 ma znaczenie wykraczające poza konkretną sprawę luksemburskiego funduszu inwestycyjnego. NSA wyraźnie rozdzielił trzy zagadnienia, które w praktyce organów podatkowych są często błędnie utożsamiane:

• warunki materialne zwolnienia dywidendowego z art. 22 ust. 4 ustawy o CIT,
• test rzeczywistego właściciela (w tym ocena substancji) z art. 4a pkt 29 ustawy o CIT,
• klauzulę przeciwko nadużyciom (sztuczność, korzyść podatkowa) z art. 22c ustawy o CIT.

W wyroku NSA prawidłowo stwierdził, że sama ograniczona substancja spółki holdingowej nie może zastąpić analizy przesłanek nadużycia z art. 22c ustawy o CIT ani nie jest wystarczającą podstawą do odmowy zastosowania zwolnienia dywidendowego.

NSA wskazał, że organy podatkowe nie powinny budować tezy o sztuczności struktury wyłącznie na bazie ustaleń dotyczących substancji w ramach kryterium rzeczywistego właściciela, który nie ma zastosowania w przypadku zwolnienia dywidendowego, pomijając literalne brzmienie przepisów ustawy o CIT oraz ich cel.

Wyrok potwierdza również, że konkluzje wynikające z Interpretacji ogólnej w zakresie braku warunku efektywnego opodatkowania dywidend mają charakter uniwersalny – wynikają z analizy przepisów krajowych i unijnych, a nie z daty wydania Interpretacji ogólnej.

W praktyce, gdyby podejście zaprezentowane przez NSA było konsekwentnie respektowane przez organy podatkowe, kluczowe znaczenie przy stosowaniu zwolnienia dywidendowego powinno mieć spełnienie jednoznacznie wskazanych w ustawie warunków, a nie dodatkowych wymogów „dopisywanych” przez organy w oparciu o rozszerzającą wykładnię. Ustalenia dotyczące substancji czy powiązań osobowych mogą być istotne, ale dopiero na etapie badania ewentualnego nadużycia prawa – przy prawidłowym stosowaniu art. 22c ustawy o CIT, a nie „z automatu” przy każdym ograniczonym substracie majątkowo-osobowym w podmiocie holdingowym.

Z perspektywy praktycznej omawiane orzeczenie NSA stanowi kolejny argument, po który będzie można sięgnąć w sporach dotyczących zwolnienia dywidendowego. Jednocześnie na etapie postępowania przed organami podatkowymi nadal należy niestety liczyć się z ryzykiem, że konkluzje z tego wyroku nie będą przez organy wykorzystywane, w związku z czym prawo do zwolnienia dywidendowego będzie kwestionowane w oparciu o warunek rzeczywistego właściciela, efektywnego opodatkowania lub domniemanej „sztuczności” struktury wywodzonej wyłącznie z oceny substancji.

Eksperci KPMG chętnie pomogą Państwu ocenić ekspozycję na opisane ryzyko oraz przeanalizować możliwe działania zabezpieczające rozliczenia WHT w Państwa strukturze – w szczególności w zakresie ułożenia dokumentacji i argumentacji dotyczącej substancji spółek holdingowych oraz oceny czy organy podatkowe mogą próbować zastosować art. 22c ustawy o CIT w podobny sposób jak w rozpatrywanej sprawie. Zachęcamy do kontaktu w celu omówienia szczegółów.

¹ Przykładowo WSA w Lublinie w wyroku z dnia 12 marca 2025 r. (sygn. I SA/Lu 560/24, wyrok nieprawomocny) wskazał, że podatnik „nie jest uprawniony” do powoływania się na interpretację ogólną wydaną po dacie decyzji.

² Przykładowo wyrok NSA z dnia 3 lutego 2026 r., sygn. II FSK 674/25.