Kompensacja emisji CO₂. Jak działa i dla kogo jest rynek offsetów węglowych? Przykład Grupy Ekotech

Czym właściwie jest offset węglowy?

Jak wyjaśnia Justyna Wysocka-Golec, offset węglowy to kompensacja emisji dwutlenku węgla, która polega na „finansowaniu zwymiarowanego efektu środowiskowego poza własnym łańcuchem wartości”. Oznacza to, że organizacja może odpowiedzialnie „zrównoważyć” swoje emisje poprzez inwestowanie w projekty realizowane w innych częściach świata.

To podejście wynika z logiki klimatycznej, według której emisja dwutlenku węgla wpływa na atmosferę niezależnie od miejsca jej powstania. Dlatego redukcja może odbywać się tam, gdzie jest najbardziej efektywna kosztowo.

Od Protokołu z Kioto do globalnego rynku

Historia offsetów węglowych sięga końca lat 90., kiedy to w ramach Protokołu z Kioto wprowadzono pierwsze mechanizmy ograniczania emisji. Obejmowały one m.in. handel emisjami, projekty wspólnych wdrożeń oraz mechanizm czystego rozwoju.

Z czasem rynek zaczął się dynamicznie rozwijać, jednak brak jednolitych standardów doprowadził do problemów z jakością projektów. Dziś, w ramach Porozumienia paryskiego, podejście do offsetów jest stopniowo porządkowane, a nacisk kładzie się na ich wiarygodność i przejrzystość.

Jakie projekty stoją za offsetami?

Rynek kompensacji emisji obejmuje różne typy projektów. Najczęściej wyróżnia się trzy główne kategorie:

1. Redukcja emisji u źródła – to projekty ograniczające emisję, np. poprzez rozwój odnawialnych źródeł energii.
2. Unikanie emisji – polegają na zapobieganiu emisji, która wystąpiłaby w standardowym scenariuszu działalności.
3. Pochłanianie CO₂ – obejmują działania takie jak zalesianie czy technologie wychwytu i magazynowania dwutlenku węgla.

Kluczowym elementem każdego projektu jest tzw. baseline, czyli punkt odniesienia pokazujący, jak wyglądałaby emisja bez jego realizacji.

Case study: od odpadu do produktu i redukcji emisji

Przykładem skutecznego projektu offsetowego jest inicjatywa firmy Ekotech. Spółka wykorzystuje popioły z energetyki zawodowej do produkcji materiałów stosowanych przy budowie dróg.

Jak wyjaśnia Kamil Szczygielski, Prezes Zarządu Grupy Ekotech, rozwiązanie to pozwala zastąpić tradycyjne materiały, takie jak cement, co przekłada się na ograniczenie emisji dwutlenku węgla. W skali dziewięciu lat projekt doprowadził do uniknięcia emisji ponad miliona ton ekwiwalentu CO₂.

W następnym kroku należało tę zależność odpowiednio udokumentować. „Zawsze wiedzieliśmy, że nasze produkty pozwalają uniknąć emisji, natomiast by poprzeć te deklaracje, znaleźliśmy partnera w postaci KPMG, który dokonał niezależnej walidacji i weryfikacji naszego projektu” – mówi Kamil Szczygielski.

Jak powstaje offset węglowy? Proces krok po kroku

Tworzenie projektu offsetowego to proces wieloetapowy. Jak podkreśla Justyna Wysocka-Golec, obejmuje on:

• określenie linii bazowej (baseline),
• wykazanie tzw. dodatkowości,
• opracowanie metodologii liczenia emisji,
• walidację i weryfikację przez niezależną stronę,
• rejestrację jednostek w systemie.

Dopiero po przejściu tych etapów jednostki mogą być sprzedawane i wykorzystywane przez firmy do kompensacji emisji.

Problem jakości i ryzyko greenwashingu

Jednym z największych wyzwań rynku offsetów węglowych jest jakość projektów. Szacunki wskazują, że znacząca część jednostek dostępnych globalnie nie przekłada się na rzeczywistą redukcję emisji.

Ekspertka wskazuje kilka kluczowych kryteriów, które powinny spełniać wiarygodne projekty:

• potwierdzona dodatkowość,
• niezależna weryfikacja,
• rzeczywista realizacja projektu (a nie deklaracje),
• obecność w rejestrze zapobiegającym podwójnej sprzedaży.

Brak tych elementów zwiększa ryzyko tzw. „pustych offsetów”, które nie przynoszą realnego efektu środowiskowego.

Kto kupuje offsety węglowe i dlaczego?

Obecnie głównymi nabywcami jednostek są przedsiębiorstwa, które wykorzystują offsety do kompensacji własnych emisji CO₂. W założeniu – tych, których firma nie jest już w stanie sama zredukować. W szerszym ujęciu offsety węglowe pomagają w realizacji strategii klimatycznych i budowania przewagi konkurencyjnej.

Organizacja SBTi zwraca szczególną uwagę, by nie traktować offsetów węglowych jako substytutu działań redukcyjnych. „Zróbmy redukcję emisji, a dopiero potem traktujmy offsety jako mechanizm kompensacji emisji resztkowych” – rekomenduje Justyna Wysocka-Golec.

Polska na tle świata

W porównaniu do rynków zachodnich, rynek offsetów węglowych w Polsce wciąż jest na wczesnym etapie rozwoju. Jak zauważa Kamil Szczygielski, główną barierą pozostaje brak świadomości i wiedzy wśród firm.

Jednocześnie zainteresowanie rośnie, m.in. pod wpływem regulacji i rosnących wymagań dotyczących raportowania ESG.

Jak podejść do offsetów węglowych strategicznie?

Eksperci są zgodni: kompensacja emisji powinna być elementem przemyślanej strategii.

Justyna Wysocka-Golec rekomenduje, aby organizacje:

• dokładnie analizowały jakość projektów,
• dywersyfikowały portfel offsetów,
• planowały zakupy w dłuższym horyzoncie,
• stopniowo budowały kompetencje i wiedzę.
  
  

Offset węglowy jako narzędzie w strategii ESG

Offsety nie są ani prostym rozwiązaniem, ani wyłącznie narzędziem marketingowym. Ich skuteczność zależy od jakości projektów oraz sposobu ich wykorzystania przez firmy.

Jak wykazali eksperci, dobrze zaprojektowane i zweryfikowane projekty mogą realnie przyczyniać się do redukcji emisji. Bez odpowiedniej wiedzy i podejścia strategicznego łatwo jednak o błędy, które mogą prowadzić do wejścia w posiadanie bezwartościowych „pustych offsetów” i utraty wiarygodności.