Europa Środkowo-Wschodnia (region CEE) coraz szerzej wdraża rozwiązania AI, jednak tempo wzrostu przewyższa poziom przygotowania użytkowników. W Polsce – kraju o najwyższej adopcji w regionie – z narzędzi AI korzysta już blisko 70% osób, ale jedynie co trzecia przeszła odpowiednie szkolenia. Raport KPMG „AI in Central and Eastern Europe – Between potential and responsibility” wskazuje, że dojrzałość regulacyjna i kompetencyjna w regionie pozostaje niewystarczająca. Publikacja opiera się na wynikach globalnego badania, które objęło ponad 48 tys. respondentów z 47 państw, w tym ponad 6 tys. mieszkańców Europy Środkowo-Wschodniej z Polski, Czech, Rumunii, Słowacji, Słowenii i Węgier.
Według raportu 69% osób w Polsce korzysta regularnie z narzędzi AI, co jest najwyższym wynikiem spośród analizowanych państw Europy Środkowo-Wschodniej i przewyższa zarówno średnią regionalną (59%), jak i globalną (66%). Jednocześnie mniej niż jedna trzecia polskich respondentów ukończyła jakiekolwiek szkolenia z zakresu sztucznej inteligencji, co potwierdza rosnącą lukę kompetencyjną między poziomem użytkowania a przygotowaniem merytorycznym.
Efektywność i dostęp do informacji – najważniejsze korzyści AI
Respondenci z regionu CEE najczęściej wskazują trzy kluczowe korzyści związane z zastosowaniem AI – łatwiejszy dostęp do informacji i usług (77%), poprawę efektywności (77%), ograniczenie powtarzalnych czynności (76%). Polska wpisuje się w ten trend – użytkownicy dostrzegają przede wszystkim praktyczne usprawnienia i poprawę jakości pracy.
Rosną jednak obawy przed dezinformacją. Do najczęściej obserwowanych zagrożeń związanych z rozwojem technologii respondenci zaliczają dezinformację (55%), nieprawidłowość generowanych treści (54%) oraz ograniczenie interakcji międzyludzkich (53%).
Region korzysta z AI, ale wciąż brakuje wiedzy o regulacjach
Nawet 89% mieszkańców regionu CEE nie zna obowiązujących regulacji dotyczących AI. Najwyższą świadomość regulacyjną odnotowano w Rumunii (23%), podczas gdy Czechy, Węgry i Słowacja wykazują najniższe poziomy wiedzy, oscylujące w granicach 5-6%. W całym regionie zaufanie społeczne najczęściej kieruje się ku międzynarodowym regulacjom prawnym, które respondenci uznają za bardziej skuteczne niż krajowe. W Polsce tę formę regulacji popiera niemal 80% ankietowanych.
Pomysł na tworzenie niezależnych instytucji kontrolujących rozwój sztucznej inteligencji spotyka się w regionie z różnym stopniem społecznej akceptacji. Takie instytucje mogłyby działać jako organizacje branżowe – gdzie sama branża się kontroluje, lub jako specjalne urzędy państwowe. Rządy będą musiały świadomie określić sposób współpracy z przedstawicielami sektora, ponieważ specjalistyczna wiedza wykraczająca poza tradycyjne ramy regulacyjne może okazać się kluczowa dla skutecznego wdrażania technologii AI.
Miejsce pracy – zaawansowane wdrożenia, ale niski poziom formalizacji
Polska należy do rynków o najwyższym poziomie wdrożeń AI w organizacjach – ponad 70% pracowników deklaruje, że ich firmy korzystają z narzędzi sztucznej inteligencji. Niemal równie wysoki wynik zanotowały w regionie Rumunia i Słowenia.
Jednocześnie tylko 30% polskich pracowników wskazuje na istnienie formalnych polityk dotyczących wykorzystania AI w swoich organizacjach, co jest wynikiem wyraźnie wyższym od średniej CEE (23%), ale poniżej poziomu globalnego (34%).
W regionie powszechne jest stosowanie publicznych, ogólnodostępnych narzędzi. Aż 72% pracowników korzystających z AI w pracy wybiera darmowe rozwiązania, co zwiększa ryzyka związane z wprowadzaniem wrażliwych danych do narzędzi bez właściwego nadzoru.
Zbieżność pomiędzy tempem wdrażania narzędzi AI w firmach a deklarowanym poziomem ich wykorzystania przez pracowników może sprawiać wrażenie, że organizacje mają pełną kontrolę nad sposobem użycia tych rozwiązań. Nie zawsze jednak tak jest. Dostęp do narzędzi udostępnianych przez pracodawcę bywa nierównomierny, co wskazuje, że część osób sięga po rozwiązania AI samodzielnie, poza oficjalnymi kanałami. Jednocześnie podobieństwo wskaźników wdrożenia i użytkowania może odzwierciedlać inny trend – aktywni użytkownicy AI częściej dostrzegają inicjatywy podejmowane przez organizację, podczas gdy inni pozostają poza obiegiem informacji. To sugeruje, że faktyczny poziom implementacji może być wyższy, niż wynika z deklaracji, ale komunikacja wewnętrzna nie zawsze zapewnia pełną przejrzystość.
Od 20% do 30% pracowników w regionie przyznaje, że co najmniej okazjonalnie angażuje się w działania ryzykowne, takie jak korzystanie z AI bez wiedzy o politykach organizacyjnych, wprowadzanie danych firmowych do publicznych narzędzi czy poleganie na wynikach AI bez ich weryfikacji. Polska, obok Słowenii i Rumunii, znajduje się w grupie krajów o najwyższej skali takich zachowań.
AI a obawy związane z rynkiem pracy
31% pracowników w regionie CEE obawia się, że AI zastąpi ich miejsce pracy, ale tylko 21% dostrzega potencjał do tworzenia nowych zawodów związanych z tą technologią. Dominująca jest ostrożna postawa wobec wpływu AI na codzienne obowiązki i rozwój ścieżek zawodowych.
W regionie widać sceptycyzm wobec możliwości AI w zakresie tworzenia nowych miejsc pracy. Dlatego kluczowe jest, aby firmy stawiały ludzi w centrum transformacji cyfrowej. Automatyzacja powinna iść w parze z programami przekwalifikowania i przejrzystym komunikowaniem zmian. Ważne jest też, by pokazywać pracownikom konkretne przykłady zastosowania AI w ich branży oraz tworzyć ścieżki rozwoju zawodowego. Tylko konsekwentna i otwarta komunikacja dotycząca rzeczywistych możliwości i ograniczeń AI pozwoli zamienić obawy w aktywne uczestnictwo w zmianach – z korzyścią zarówno dla firm, jak i ich zespołów.
Więcej informacji
Wyślij zapytanie ofertowe
Dowiedz się więcej, o tym w jaki sposób wiedza i technologia KPMG mogą pomóc Tobie i Twojej firmie.
Kliknij, aby rozpocząć