Legal Alert: Mechanizm CBAM po nowemu – kluczowe zmiany w Rozporządzeniu UE 2025/2083

Mechanizm CBAM uzupełnia unijny system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (EU ETS), a jego celem jest wyrównanie kosztów emisji CO₂ pomiędzy producentami z UE a producentami spoza UE. Stanowi instrument służący przeciwdziałaniu przenoszeniu produkcji dotyczącej określonych towarów zawierających emisje gazów cieplarnianych do państw o łagodniejszych przepisach środowiskowych, co określa się mianem „ucieczki emisji”.

W praktyce będzie to wiązało się z nałożeniem na określone towary objęte Rozporządzeniem CBAM opłaty emisyjnej w celu stymulowania podmiotów rynkowych do wdrażania bardziej ambitnych polityk klimatycznych oraz osiągnięcia neutralności klimatycznej w UE do 2050 r. Na importerach, oprócz raportowania emisji, będzie również spoczywał obowiązek zakupu i umarzania certyfikatów CBAM w liczbie odpowiadającej emisjom związanym z importowanymi towarami.

Rozporządzenie zmieniające zwiększa przejrzystość i efektywność systemu CBAM, poprawiając współpracę między organami celnymi państw członkowskich. Ponadto, zapewnia dodatkowe wsparcie dla mniejszych importerów, ustanawiając dla nich udogodnienia.

Ważnym novum, jakie wprowadza Rozporządzenie zmieniające jest tzw. zwolnienie de minimis, zgodnie z którym importer, w tym upoważniony zgłaszający CBAM, jest zwolniony z obowiązków wynikających z rozporządzenia, jeśli łączna masa netto importowanych towarów w danym roku nie przekracza jednolitego progu masy, czyli 50 ton rocznie. Jednolity próg ma zastosowanie łącznie do wszystkich towarów w sektorach żelaza i stali, aluminium, nawozów i cementu. Co więcej, takie zwolnienie powinno zostać zadeklarowane w odpowiednim zgłoszeniu celnym. Natomiast, w przypadku przekroczenia jednolitego progu masy, na importerze spoczywa obowiązek wypełnienia wszystkich obowiązków dotyczących emisji związanych z importem w danym roku, w szczególności:

• uzyskanie statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM przed przekroczeniem jednolitego progu masy;
• złożenie deklaracji CBAM za cały rok w odniesieniu do całości emisji wbudowanych związanych ze wszystkimi towarami przywożonymi w tym danym roku kalendarzowym;
• zakupienie i przekazanie do umorzenia certyfikatów CBAM w odniesieniu do całości tych emisji.

Powyższe zwolnienie nie odnosi się do mikroprzedsiębiorców, bowiem nie wymaga się od nich realizacji obowiązków CBAM.

Co więcej, z uwagi na fakt, że zastosowanie jednolitego progu masy dla importu energii elektrycznej i wodoru wymagałoby skomplikowanych zmian, które nie przyniosłyby istotnych oszczędności administracyjnych dla importerów tych produktów, zwolnieniem de minimis nie został objęty import energii elektrycznej oraz wodoru. 

Kolejna istotna zmiana dotyczy procedury uzyskiwania statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM. Rozporządzenie zmieniające stanowi, że każdy importer mający siedzibę w państwie członkowskim, przed przywozem towarów na obszar celny Unii Europejskiej, składa wniosek o przyznanie statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM. Tylko upoważniony podmiot zgłaszający CBAM, czyli importer lub pośredni przedstawiciel celny, który z powodzeniem złożył wniosek do swojego organu krajowego o nadanie tego statusu może importować towary objęte rozporządzeniem w okresie obowiązywania rozporządzenia, począwszy od 2026 r.

Rozporządzenie zmieniające przewiduje jednak, że importerzy oraz pośredni przedstawiciele celni będą mogli kontynuować przywóz towarów CBAM nawet bez uzyskanego jeszcze statusu, jednak pod warunkiem, że złożą wniosek o jego nadanie do 31 marca 2026 r. Możliwość ta obowiązuje do czasu rozpatrzenia wniosku, co pozwala na płynniejsze przejście do nowych wymogów.

Zgodnie ze zmienionym art. 5, do którego dodano ust. 7a, upoważniony zgłaszający CBAM będzie również miał możliwość zlecenia składania deklaracji CBAM osobie działającej w jego imieniu i na jego rzecz. Niemniej jednak, upoważniony zgłaszający CBAM pozostanie odpowiedzialny za realizację wszystkich obowiązków wynikających z rozporządzenia CBAM.

Celem powyższego rozwiązania jest ułatwienie procedury raportowania i odciążenie importerów, którzy nie dysponują odpowiednim doświadczeniem ani zasobami, które pozwalałyby im na skuteczną realizację obowiązków sprawozdawczych wynikających z rozporządzenia CBAM. Wprowadzenie powyższej zmiany oznacza wyjście naprzeciw potrzebom przedsiębiorców w zakresie większej elastyczności i usprawnienia mechanizmu. 

W odniesieniu do terminów, zmianie uległ przede wszystkim termin realizacji istotnych obowiązków sprawozdawczych, tj. składanie deklaracji CBAM i przekazywanie certyfikatów CBAM do umorzenia. Powyższe czynności będą musiały być dokonywane do dnia 30 września każdego roku. Ponadto, po raz pierwszy obowiązek ten dotyczyć będzie upoważnionych zgłaszających CBAM w 2027 r. za rok 2026. Niewątpliwie, zmiana ta zapewni importerom dodatkowy czas na skompletowanie wymaganej dokumentacji.

Rozporządzenie zmieniające przewiduje także przesunięcie daty, od której państwa członkowskie będą mogły rozpocząć sprzedaż certyfikatów CBAM, ustanawiając, że nowy termin to 1 lutego 2027 r. Powyższe pozwoli odpowiednio przygotować krajowe systemy i zapewnić sprawną obsługę oraz realizację całego procesu sprzedaży certyfikatów.

Ponadto, zmianie został również poddany termin odkupu certyfikatów CBAM. Po zmianie, Komisja będzie uprawniona do odkupu nadwyżkowych certyfikatów CBAM za pośrednictwem wspólnej centralnej platformy, działając w imieniu państwa członkowskiego, w którym zarejestrowany jest upoważniony zgłaszający CBAM, w oparciu o wnioski złożone przez upoważnionych zgłaszających CBAM do dnia 31 października każdego roku, w którym certyfikaty CBAM zostały przekazane do umorzenia.

Na mocy przepisów zmieniających, przy ustalaniu emisji wbudowanych na podstawie emisji rzeczywistych importerzy będą mieli możliwość odliczenia kosztów emisji CO₂, w przypadku gdy koszty te zostały poniesione w dowolnym państwie trzecim, co chroni przed podwójnym naliczaniem opłat za emisję. W takim przypadku, upoważniony zgłaszający CBAM może zgłosić w deklaracji CBAM zmniejszenie liczby certyfikatów CBAM, które mają zostać przekazane do umorzenia. Należy wówczas brać pod uwagę wszystkie rabaty oraz inne formy rekompensaty, które występują w danym kraju, a które mogłyby obniżyć wysokość opłaty emisyjnej.

Wprowadzenie powyższej możliwości ma na celu zapewnienie równych warunków konkurencji oraz sprawiedliwego traktowania produktów zarówno pochodzących z Unii Europejskiej, jak i spoza jej granic. Dodatkowo, stanowi motywację dla państw trzecich do wdrażania własnych mechanizmów opłat za emisję CO₂, co może wspierać międzynarodowe działania na rzecz ochrony klimatu.

Rozporządzenie zmieniające dodaje również nowy przepis, którego celem jest ściślejsza kontrola nad prawidłowością przekazywanych danych. Stosownie do dodanego art. 10a, w przypadku udzielenia akredytacji, weryfikator składa wniosek o rejestrację w rejestrze CBAM do właściwego organu państwa członkowskiego, w którym ma siedzibę krajowa jednostka akredytująca. Wniosek należy złożyć w ciągu dwóch miesięcy od dnia udzielenia akredytacji, jednak nie wcześniej niż w dniu 1 września 2026 r.

Powyższe, oznacza, że importerzy lub ich przedstawiciele powinni posiadać stosowną akredytację, ponadto być oficjalnie zarejestrowani w rejestrze CBAM, co pozwala na monitorowanie zgodności z przepisami. 

Na mocy Rozporządzenia zmieniającego ulega zmianie także przepis art. 22 ust. 2 Rozporządzenia CBAM, zgodnie z brzmieniem którego liczba certyfikatów CBAM na rachunku upoważnionego zgłaszającego CBAM na koniec każdego kwartału ma odpowiadać już nie 80%, ale 50% emisji wbudowanych, których poziom określa się na podstawie wartości domyślnych z zastosowaniem metod określonych w załączniku IV, z uwzględnieniem wszystkich towarów przywiezionych przez niego od początku roku kalendarzowego.

W celu poprawy skuteczności mechanizmu CBAM, nowelizacja przewidziała również wyższe kary. Jeśli upoważniony zgłaszający CBAM nie umorzy do 30 września wymaganej liczby certyfikatów CBAM za emisje związane z importem z poprzedniego roku, podlegać będzie karze pieniężnej, której wysokość ustalana będzie na podstawie przepisów dyrektywy 2003/87/WE i dotyczy każdego brakującego certyfikatu.

Nowa kara została przewidziana także za przekroczenie jednolitego progu masy bez stosownego upoważnienia.  W takim przypadku, kara obliczana będzie od całości emisji związanych z towarami przywiezionymi przez importera w danym roku kalendarzowym, jednakże, gdy przekroczenie będzie mniejsze niż 10%, bądź importer będzie oczekiwać na decyzję o przyznaniu statusu upoważniającego zgłaszającego CBAM, właściwy organ może zmniejszyć wysokość kary.

Rozporządzenie zmieniające weszło w życie trzeciego dnia po jego opublikowaniu
w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, tj. 20 października 2025 r. Wynikające z niego obowiązki, dotyczące m.in. zwolnienia de minimis, opłaty emisyjnej uiszczanej w państwie trzecim czy rejestracji akredytowanych weryfikatorów należy stosować od 1 stycznia 2026 r., z kolei przepisy związane ze sprzedażą certyfikatów od 2027 r.

KPMG Law oferuje kompleksowe wsparcie w zakresie dostosowania się do nowej rzeczywistości prawnej. Nasze usługi obejmują:

• Analizę wpływu nowych przepisów CBAM na działalność firmy, w tym ocenę, czy i w jakim zakresie firma podlega nowym obowiązkom wynikającym z rozporządzenia, identyfikację towarów objętych CBAM oraz analizę łańcucha dostaw pod kątem nowych wymogów.
• Opracowanie procedur gromadzenia i raportowania danych dotyczących emisji CO₂ dla importowanych towarów.
• Doradztwo w zakresie certyfikatów CBAM.
• Pomoc w komunikacji z organami celnymi i środowiskowymi w zakresie interpretacji i stosowania nowych przepisów.
• Wsparcie w przygotowaniu i składaniu wymaganych dokumentów oraz deklaracji.
• Przegląd i optymalizację procesów wewnętrznych firmy pod kątem zgodności z CBAM.
• Identyfikację ryzyk oraz rekomendację działań minimalizujących potencjalne koszty i sankcje.