Ministerstwo Cyfryzacji pracuje nad projektem ustawy o systemach sztucznej inteligencji („Ustawa AI”), której celem jest wprowadzenie do polskiego porządku prawnego przepisów unijnych. Transpozycja dotyczy Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji („AI Act”, „Rozporządzenie”).
Kontekst zmian
Unia Europejska w ramach przyjętej strategii transformacji cyfrowej podjęła się trudnego zadania całościowego uregulowania kwestii sztucznej inteligencji (AI). Po latach pracy 1 sierpnia 2024 roku w życie wszedł AI Act - pierwsza na świecie kompleksowa regulacja prawna związana z tym tematem. AI Act reguluje przede wszystkim kwestie związane z obowiązkami operatorów i dostawców systemów AI. Rozporządzenie wprowadza również katalog zakazanych praktyk w zakresie AI, takich jak wykorzystywanie przekazów podprogowych, profilowanie biometryczne i emocjonalne oraz techniki inżynierii społecznej oparte na cechach i zdrowiu jednostki. Niektóre systemy sztucznej inteligencji mogą również zostać uznane za AI wysokiego ryzyka, z czym wiąże się szereg dodatkowych regulacji i wymogów. Główny cel Rozporządzenia można więc podsumować jako zapewnienie ramowych zasad umożliwiających dalszą innowację w zakresie rozwoju sztucznej inteligencji, przy jednoczesnym postawieniu twardych granic w kwestii nieetycznych praktyk szkodzących użytkownikom.
Implementacja AI Act do polskiego porządku prawnego
We wrześniu 2024 roku w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów pojawiła się informacja o powstającym projekcie polskiej Ustawy AI. Wynika z niej, że Ustawa AI, poza umożliwieniem bezpośredniego stosowania Rozporządzenia, będzie również realizowała zobowiązania nałożone na państwa członkowskie w celu jego implementacji. Projekt Ustawy AI ma przewidywać:
- Powołanie nowego organu nadzoru rynku dla modeli i systemów sztucznej inteligencji, którym będzie Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji. Organ ten, poza wykonywaniem obowiązków wynikających z AI Act, będzie również stanowił punkt pojedynczego kontaktu na potrzeby komunikacji z Komisją Europejską
w zakresie AI. - Wskazanie ministra właściwego do spraw informatyzacji jako organu właściwego w zakresie notyfikacji jednostek oceniających zgodność oraz jako organu notyfikującego. Organ notyfikujący to organ krajowy, który będzie odpowiadał za opracowanie i stosowanie procedur koniecznych do oceny, wyznaczania i notyfikowania jednostek oceniających zgodność systemów AI z Rozporządzeniem oraz za ich monitorowanie. Razem z organem nadzoru stanowi ważny element procedury kontrolowania zasad funkcjonowania sztucznej inteligencji na rynku.
- Uregulowanie możliwości nakładania przez organ nadzoru administracyjnych kar pieniężnych. W szczególności będzie to miało znaczenie w związku z naruszeniami związanymi z zakazanymi praktykami w zakresie AI (art. 5 AI Act) bo to właśnie z nimi wiążą się największe kary, mogące sięgać do 35 milionów euro lub 7% obrotu przedsiębiorstwa. Postępowanie będzie jednoinstancyjne, a od decyzji w sprawie nałożenia kar ma przysługiwać odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Dalsze planowane prace
Planowany termin przyjęcia projektu ustawy przez Radę Ministrów to koniec roku 2024. Zakaz wykorzystywania systemów AI stosujących zakazane praktyki wejdzie w życie już 2 lutego 2025 roku. W sierpniu 2025 roku mają z kolei wejść w życie przepisy dotyczące między innymi określenia organu nadzoru rynku i modeli AI ogólnego przeznaczenia. Na sam koniec wejdą w życie przepisy dotyczące AI wysokiego ryzyka, co się stanie dopiero w sierpniu 2026 roku,
a w niektórych przypadkach tego typu systemów, nawet rok później.
Podsumowanie
Regulacja kwestii prawnych związanych ze sztuczną inteligencją była długo wyczekiwana zarówno przez jej użytkowników, jak i producentów systemów AI. Przepisy wydane przez Unię Europejską wydają się uwzględniać większość ich potrzeb, umożliwiając w szczególności dalszy rozwój technologii przy jednoczesnej kompleksowej ochronie jej użytkowników. Rozporządzenie stawia szereg wymagań i procedur, do których operatorzy i dostawcy systemów AI będą musieli się dostosować – sankcje za nieprzestrzeganie przepisów w przypadku AI Act są bowiem surowe (maksymalne kary są np. wyższe niż przewidziane w ogólnym Rozporządzeniu o Ochronie Danych (RODO). Prace nad polską ustawą implementującą Rozporządzenie wydają się przebiegać sprawnie, a polscy przedsiębiorcy już dziś mogą szykować się wejście w życie nowych przepisów, dzięki zaplanowanemu terminarzowi ich wdrażania.
Jak możemy pomóc w omawianym obszarze?
Kancelaria KPMG Law oferuje:
- Sporządzanie opinii oraz analiz dotyczących zastosowania przepisów o AI do sytuacji konkretnych przedsiębiorców;
- Monitorowanie zmian legislacyjnych dotyczących AI;
- Prowadzenie dostosowanych na potrzeby Klientów szkoleń dotyczących prawnych aspektów stosowania AI;
- Reprezentację w sporach na tle stosowania AI.
